Valencia redt herinneringen na verwoestende overstromingen: bijzonder project wint nationale erfgoedprijs
De overstromingsramp van 29 oktober 2024 in Valencia verwoestte niet alleen huizen, auto’s en straten. Duizenden inwoners verloren ook dierbare herinneringen: familiealbums, oude brieven, foto’s van overleden familieleden en persoonlijke bezittingen die soms generaties lang waren bewaard. Een bijzonder Spaans initiatief probeert deze voorwerpen alsnog te redden. Het project heeft inmiddels 235 objecten uit 17 getroffen gemeenten behandeld en is daarvoor onderscheiden met de Nationale Prijs voor Restauratie en Behoud van Cultureel Erfgoed 2026.
Nationale onderscheiding voor redden van persoonlijke herinneringen
Het Spaanse ministerie van Cultuur heeft op 16 oktober bekendgemaakt dat het project Memorias y Patrimonios Personales de nationale restauratieprijs van 2026 ontvangt.
De onderscheiding wordt jaarlijks toegekend aan personen of organisaties die een bijzondere bijdrage leveren aan het behoud van cultureel erfgoed in Spanje.
Dit jaar viel de keuze op een initiatief dat ontstond na de overstromingen in de provincie Valencia.
Het project wordt uitgevoerd door de Asociación de Conservadores Restauradores de España (ACRE), de Spaanse beroepsvereniging van restauratoren.
Volgens de jury verdient het initiatief erkenning omdat het professioneel restauratiewerk combineert met aandacht voor de persoonlijke en emotionele gevolgen van een natuurramp.
Aan de prijs is een bedrag van € 30.000 verbonden.
Overstromingen van oktober 2024 verwoestten complete levens
Op 29 oktober 2024 werd de regio Valencia getroffen door uitzonderlijk zware regenval.
Door een zogenoemde DANA, een weersituatie waarbij koude lucht op grote hoogte tot hevige neerslag kan leiden, ontstonden verwoestende overstromingen.
In verschillende gemeenten stroomden straten, woningen en bedrijfspanden in korte tijd vol met water en modder.
Meer dan tweehonderd mensen kwamen om het leven.
Voor veel overlevenden volgde een lange periode van opruimen, herstellen en opnieuw beginnen.
Naast de schade aan gebouwen en infrastructuur gingen talloze persoonlijke bezittingen verloren.
Familiealbums raakten doordrenkt met modderwater, documenten werden onleesbaar en meubels liepen ernstige waterschade op.
Sommige voorwerpen leken zo beschadigd dat ze alleen nog weggegooid konden worden.
Maar voor gespecialiseerde restauratoren was niet alles verloren.
235 voorwerpen uit 17 gemeenten behandeld
De medewerkers en vrijwilligers van ACRE begonnen persoonlijke bezittingen van getroffen inwoners te verzamelen en te onderzoeken.
Inmiddels zijn 235 objecten uit 17 gemeenten binnen het project behandeld.
Daaronder bevinden zich verschillende soorten bezittingen:
- Oude familiefoto’s en fotoalbums.
- Brieven, documenten en andere papieren herinneringen.
- Schilderijen, tekeningen en afbeeldingen.
- Keramische voorwerpen en kleine beeldhouwwerken.
- Muziekinstrumenten.
- Textiel en traditionele gebruiksvoorwerpen.
- Persoonlijke en huishoudelijke bezittingen.
Voor de buitenwereld lijken sommige voorwerpen misschien weinig waardevol.
Voor de eigenaar kunnen ze echter een herinnering vormen aan een overleden familielid, een huwelijk of een belangrijke gebeurtenis uit het verleden.
Dat maakt het restaureren van deze bezittingen bijzonder.
Niet alles van waarde hangt in een museum
Traditioneel wordt cultureel erfgoed vooral geassocieerd met monumenten, historische gebouwen, schilderijen en museumcollecties.
Het initiatief in Valencia kiest bewust voor een bredere benadering.
Volgens ACRE kan ook een eenvoudig voorwerp uit een huishouden een belangrijke culturele en persoonlijke betekenis hebben.
Een familiefoto uit de jaren vijftig vertelt bijvoorbeeld iets over de geschiedenis van een gezin.
Een muziekinstrument kan verbonden zijn met een familietraditie.
En een oude brief kan de enige overgebleven tastbare herinnering zijn aan iemand die er niet meer is.
De restauratoren willen daarom niet alleen bijzondere kunstwerken redden, maar ook voorwerpen die de identiteit en geschiedenis van gewone gezinnen vertegenwoordigen.
Hoe herstel je een foto die onder de modder heeft gelegen?
Waterschade aan papier en foto’s is bijzonder ingewikkeld.
Wanneer papier lange tijd nat blijft, kan het vervormen en kunnen verschillende lagen aan elkaar vastkleven.
Ook kunnen inkt en fotografische materialen beschadigd raken.
Daarbij vormt schimmelgroei een extra risico.
Het herstellen van dergelijke voorwerpen vraagt daarom gespecialiseerde kennis.
Restauratoren moeten eerst onderzoeken uit welke materialen een voorwerp bestaat en welke schade is ontstaan.
Daarna bepalen zij welke behandeling verantwoord is.
Bij een beschadigde foto kan bijvoorbeeld voorzichtig reinigen en gecontroleerd drogen noodzakelijk zijn.
Maar niet iedere foto of ieder document kan op dezelfde manier worden behandeld.
Sommige materialen zijn zo kwetsbaar dat ondeskundig schoonmaken de schade juist verergert.
Daarom werkt het project met professionals die ervaring hebben met het conserveren van uiteenlopende materialen.
Vrijwilligers en specialisten werken samen
Het project is niet uitsluitend door restauratoren uitgevoerd.
Ook vrijwilligers, plaatselijke organisaties en andere erfgoedinstellingen hebben eraan bijgedragen.
Na de overstromingen ontstonden verschillende initiatieven om beschadigde foto’s, documenten en andere bezittingen te redden.
De samenwerking maakte het mogelijk om kennis en hulpmiddelen te delen.
Daarbij werd gekeken welke objecten dringend behandeld moesten worden en welke herstelmethoden het meest geschikt waren.
De restauratoren besteedden niet alleen aandacht aan de materiële schade.
Ook het contact met de eigenaars speelde een belangrijke rol.
Zij konden vertellen waarom een bepaald voorwerp belangrijk was en welke persoonlijke betekenis eraan verbonden was.
Daardoor werd het restaureren meer dan alleen een technische behandeling.
€ 300.000 steun van de Spaanse overheid
Het initiatief ontving eerder al financiële ondersteuning van het ministerie van Cultuur.
Via de Directoraat-Generaal voor Cultureel Erfgoed en Schone Kunsten werd € 300.000 beschikbaar gesteld voor de herstelwerkzaamheden.
Die financiering was bedoeld om professioneel restauratiewerk aan persoonlijke bezittingen uit de getroffen gebieden mogelijk te maken.
De nieuwe nationale onderscheiding van € 30.000 staat daar los van.
Het prijzengeld is een erkenning voor de bijzondere bijdrage van het project aan het behoud van erfgoed.
Het is dus niet zo dat alle herstelwerkzaamheden uitsluitend met de € 30.000 van de nationale prijs zijn betaald.
Jury prijst menselijke kant van het herstel
De jury benadrukte dat het project verschillende soorten expertise samenbrengt.
Niet alleen technische restauratiekennis, maar ook samenwerking met bewoners en maatschappelijke betrokkenheid speelden een rol bij de beoordeling.
Volgens het ministerie helpt het initiatief zowel bij het fysieke herstel van persoonlijke bezittingen als bij het behouden van de herinneringen van getroffen gemeenschappen.
Het restaureren van een familievoorwerp kan uiteraard het verdriet of verlies na een ramp niet ongedaan maken.
Maar het kan mensen wel helpen een tastbare verbinding met hun verleden te behouden.
Dat menselijke aspect onderscheidt Memorias y Patrimonios Personales volgens de jury van veel traditionele restauratieprojecten.
Voorbeeld voor toekomstige natuurrampen
De Spaanse overheid ziet het project als een mogelijk voorbeeld voor andere regio’s die door natuurrampen worden getroffen.
Overstromingen, bosbranden en andere extreme gebeurtenissen veroorzaken vaak niet alleen economische schade.
Ze kunnen ook belangrijke persoonlijke en culturele bezittingen vernietigen.
De ervaring in Valencia laat zien dat het nuttig kan zijn om herstel van documenten, foto’s en persoonlijke herinneringen onderdeel te maken van de hulp na een ramp.
Daarvoor is wel samenwerking nodig tussen hulpdiensten, gespecialiseerde restauratoren, overheden en inwoners.
Ook snelheid kan belangrijk zijn, omdat langdurige blootstelling aan vocht en vuil sommige materialen steeds verder beschadigt.
De aanpak die in Valencia is ontwikkeld, kan volgens de jury helpen bij het voorbereiden van vergelijkbare initiatieven elders.
Twee jaar later is de ramp nog niet vergeten
Op 29 oktober 2026 is het precies twee jaar geleden dat de verwoestende overstromingen plaatsvonden.
Voor veel getroffen gezinnen is het herstel nog altijd een langdurig proces.
Sommige inwoners proberen hun huis of bedrijf weer op te bouwen, terwijl anderen nog steeds te maken hebben met de financiële en emotionele gevolgen.
De restauratie van persoonlijke voorwerpen laat een andere kant van dat herstel zien.
Niet iedere vorm van schade is namelijk in geld uit te drukken.
Een nieuw meubel kan worden gekocht, maar een originele foto van grootouders of een handgeschreven brief kan niet eenvoudig worden vervangen.
Juist daarom is het redden van dergelijke voorwerpen voor veel mensen betekenisvol.
Waar zijn de geredde voorwerpen te bekijken?
ACRE heeft informatie over het project en de herstelwerkzaamheden beschikbaar gemaakt via een speciale website.
Daar is te zien welke soorten voorwerpen zijn behandeld en hoe restauratoren proberen beschadigd persoonlijk erfgoed te behouden.
Ook deelt de organisatie kennis en ervaringen met andere professionals.
Daarmee willen de initiatiefnemers bereiken dat toekomstige rampen niet alleen worden benaderd vanuit materiële schade aan gebouwen en infrastructuur, maar ook vanuit het behoud van persoonlijke herinneringen.
Meer informatie is te vinden op de website van het project: www.patrimoniospersonales.es.
Een prijs voor veel meer dan restauratie
De nationale erfgoedprijs is een erkenning voor het werk van ACRE, de betrokken specialisten en de vrijwilligers.
Maar de belangrijkste betekenis ligt bij de gezinnen die een deel van hun verloren gewaande bezittingen terugkrijgen.
Na een ramp waarbij complete woonwijken onder de modder verdwenen, kan een herstelde foto of een gered familievoorwerp een bijzondere waarde hebben.
Het project in Valencia laat zien dat wederopbouw niet alleen draait om stenen, wegen en huizen. Soms betekent herstel ook dat een beschadigde herinnering opnieuw een plek krijgt in het leven van de mensen die alles dreigden te verliezen.
