Klimaatverandering verantwoordelijk voor ruim 5.200 extra hittedoden in Spanje tijdens recordzomer
De zomer van 2026 gaat de geschiedenis in als de warmste ooit gemeten in Spanje. Maar achter de recordtemperaturen schuilt een veel ernstiger gevolg. Volgens een nieuw internationaal onderzoek overleden in 90 Spaanse stedelijke gebieden naar schatting 6.824 mensen door de hitte. Van deze sterfgevallen worden er 5.227 toegeschreven aan klimaatverandering. Dat komt neer op 77 procent. Vooral Barcelona en Madrid behoren tot de zwaarst getroffen steden van Europa.
Bijna acht op de tien hittedoden toegeschreven aan klimaatverandering
Onderzoekers van Imperial College London en de London School of Hygiene & Tropical Medicine onderzochten de gevolgen van de uitzonderlijke zomerhitte in Europa.
Hun bevindingen werden op vrijdag 23 oktober 2026 bekendgemaakt.
De wetenschappers analyseerden 854 stedelijke gebieden in 30 Europese landen.
Daarbij onderzochten zij hoeveel extra sterfgevallen door hoge temperaturen zijn ontstaan en welk aandeel daarvan kan worden toegeschreven aan de opwarming van het klimaat door menselijke activiteiten.
Voor Spanje berekenden de onderzoekers 6.824 hittegerelateerde sterfgevallen tussen juni en augustus 2026.
Zonder de extra opwarming door klimaatverandering zouden volgens hun model ongeveer 5.227 van deze sterfgevallen niet zijn opgetreden.
Dat betekent dat 77 procent van de geschatte hittesterving in de onderzochte Spaanse steden samenhangt met klimaatverandering.
Het gaat om statistische berekeningen, niet om een lijst van personen bij wie hitte officieel als doodsoorzaak is vastgesteld.
Spanje beleefde warmste zomer sinds het begin van de metingen
Volgens de Spaanse weerdienst AEMET was de zomer van 2026 uitzonderlijk warm.
De gemiddelde zomertemperatuur in Spanje bedroeg 24,5 graden.
Daarmee was het de warmste zomer sinds het begin van de betreffende meetreeks in 1961.
Spanje kreeg bovendien te maken met langdurige perioden van extreme hitte.
In totaal werden 61 dagen geregistreerd die onder hittegolfomstandigheden vielen.
Vooral aanhoudende hoge temperaturen vormen een risico voor de volksgezondheid.
Wanneer de nachten onvoldoende afkoelen, krijgt het lichaam minder gelegenheid om zich van de hitte overdag te herstellen.
Het gevaar neemt daardoor toe, zeker voor ouderen en mensen met een kwetsbare gezondheid.
Barcelona een van de zwaarst getroffen steden van Europa
Barcelona springt in het nieuwe onderzoek bijzonder sterk naar voren.
In het grootstedelijk gebied van Barcelona overleden tussen juni en augustus naar schatting 1.842 mensen door de hitte.
Van deze sterfgevallen worden er 1.587 aan klimaatverandering toegeschreven.
Dat komt neer op ongeveer 86 procent.
Daarmee staat Barcelona op de tweede plaats van Europese steden met het grootste absolute aantal extra hittedoden als gevolg van klimaatverandering.
Alleen het Italiaanse Milaan telde met 1.627 meer van zulke sterfgevallen.
De onderzoekers benadrukken dat steden extra kwetsbaar zijn door het zogenoemde hitte-eilandeffect.
Gebouwen, asfalt en bestrating slaan warmte op en geven die langzaam weer af.
Hierdoor kan het in dichtbebouwde wijken aanzienlijk warmer blijven dan in het omliggende buitengebied.
Voor inwoners van slecht geïsoleerde woningen zonder goede koeling kan dit een bijzonder groot gezondheidsrisico vormen.
Ook Madrid en Valencia zwaar getroffen
Naast Barcelona komen ook andere Spaanse steden duidelijk naar voren.
Voor Madrid schatten de onderzoekers dat klimaatverandering verantwoordelijk was voor 967 extra hittedoden.
Daarmee staat de Spaanse hoofdstad op de zesde plaats van de onderzochte Europese steden.
In Valencia worden 262 extra sterfgevallen toegeschreven aan klimaatverandering.
De verschillen tussen steden zijn onder meer afhankelijk van de temperatuur, bevolkingsomvang, leeftijdsopbouw en de mate waarin inwoners zich kunnen beschermen tegen hitte.
Ook de kwaliteit van woningen, toegang tot groene ruimtes en beschikbaarheid van koeling spelen een rol.
Meer dan 50.000 hittedoden in Europese steden
De problemen beperkten zich niet tot Spanje.
In de 854 onderzochte Europese stedelijke gebieden veroorzaakte de zomerhitte naar schatting ruim 50.000 sterfgevallen.
Volgens de onderzoekers zijn ongeveer 32.600 daarvan toe te schrijven aan klimaatverandering.
Dat is ongeveer 65 procent van alle berekende hittedoden.
Zonder de opwarming door menselijke uitstoot van broeikasgassen zou de zomer dus aanzienlijk minder dodelijk zijn geweest, aldus de studie.
Italië telde het grootste aantal extra hittedoden dat aan klimaatverandering werd toegeschreven: 8.772.
Spanje volgt met 5.227, daarna Frankrijk met 4.661.
Ook landen die doorgaans een gematigder klimaat hebben, zoals Nederland en het Verenigd Koninkrijk, werden zwaar getroffen.
De onderzoekers wijzen erop dat de invloed van hitte op de gezondheid niet uitsluitend wordt bepaald door de hoogste temperatuur.
Ook de mate waarin mensen aan warmte gewend zijn en zich ertegen kunnen beschermen, is belangrijk.
Vooral ouderen lopen groot risico
Extreme hitte kan grote gevolgen hebben voor het menselijk lichaam.
Wanneer de lichaamstemperatuur onvoldoende wordt gereguleerd, kunnen onder meer uitdroging, oververhitting en problemen met de bloedsomloop ontstaan.
Bij mensen met hart- en vaatziekten, nierproblemen of andere chronische aandoeningen kan langdurige hitte bestaande gezondheidsproblemen verergeren.
Vooral ouderen lopen extra risico.
Dat komt onder andere doordat het vermogen om de lichaamstemperatuur te reguleren op hogere leeftijd kan afnemen.
Ook merken sommige ouderen minder snel dat zij dorst hebben.
Daarnaast kunnen bepaalde geneesmiddelen invloed hebben op de vochtbalans of temperatuurregulatie.
Het risico is bovendien groter voor mensen die alleen wonen, weinig mobiel zijn of in een woning verblijven die tijdens warme nachten nauwelijks afkoelt.
Toch zijn ouderen niet de enige risicogroep.
Ook jonge kinderen, zwangere vrouwen, buitenwerkers en mensen met een kwetsbare gezondheid kunnen ernstige problemen krijgen tijdens hittegolven.
Waarom zijn hittedoden moeilijk te tellen?
Een belangrijk onderdeel van het onderzoek is de manier waarop sterfte door hitte wordt berekend.
Wanneer iemand overlijdt aan een hitteberoerte, kan de relatie met hoge temperaturen duidelijk zijn.
Maar bij veel andere sterfgevallen is die relatie minder zichtbaar.
Extreme warmte kan bijvoorbeeld bestaande hart- of longaandoeningen verergeren.
Op de overlijdensakte staat dan mogelijk een hart- of vaatziekte als doodsoorzaak, terwijl de hoge temperatuur heeft bijgedragen aan het overlijden.
Daarom gebruiken wetenschappers statistische modellen om de invloed van temperatuur op sterfte te schatten.
Ze onderzoeken hoeveel mensen onder bepaalde weersomstandigheden naar verwachting zouden overlijden en vergelijken dit met de situatie bij lagere temperaturen.
Voor het nieuwe Europese onderzoek werd bovendien berekend hoe de zomer eruit had kunnen zien zonder de door mensen veroorzaakte klimaatverandering.
Het verschil tussen beide scenario’s vormt de geschatte bijdrage van klimaatverandering.
Spaanse onderzoekers plaatsen kanttekeningen bij de cijfers
Niet alle deskundigen beoordelen de uitkomsten op dezelfde manier.
De Spaanse onderzoeker Julio Díaz Jiménez van het gezondheidsinstituut Carlos III heeft gewezen op verschillen tussen de nieuwe Europese studie en de cijfers van het Spaanse sterftemonitoringsysteem MoMo.
Vooral de schattingen voor Madrid lopen sterk uiteen.
Een verklaring is dat beide systemen verschillende methoden en onderzoeksperioden gebruiken.
Ook houden ze op een andere manier rekening met de invloed van temperatuur op sterfte.
Volgens Díaz kan het Europese onderzoek onvoldoende rekening houden met maatregelen die Spanje inmiddels heeft genomen om de bevolking tegen hitte te beschermen.
Denk aan waarschuwingssystemen, voorlichting en veranderingen in gedrag.
Daardoor zouden bepaalde schattingen mogelijk aan de hoge kant zijn.
De kritiek betekent niet dat het verband tussen extreme hitte en sterfte wordt ontkend.
De discussie gaat vooral over de precieze omvang van het effect en de manier waarop die het beste kan worden berekend.
Officieel Spaans systeem komt uit op 5.807 hittedoden
Het Spaanse Instituto de Salud Carlos III publiceerde op 13 oktober andere cijfers.
Volgens het landelijke systeem MoMo waren tussen 15 mei en 30 september 2026 naar schatting 5.807 sterfgevallen toe te schrijven aan hoge temperaturen.
Dat was het hoogste aantal in de MoMo-reeks sinds 2015.
In 2025 schatte het instituut het aantal hittegerelateerde sterfgevallen op 3.832.
De cijfers van MoMo en het nieuwe Europese onderzoek zijn niet rechtstreeks vergelijkbaar.
MoMo kijkt naar heel Spanje en hanteert een andere periode en berekeningsmethode.
Het Britse onderzoek richt zich op 90 Spaanse stedelijke gebieden en berekent daarnaast welk deel van de sterfte specifiek aan klimaatverandering kan worden toegeschreven.
Het verschil tussen 5.807 en 6.824 betekent daarom niet dat één van beide onderzoeken automatisch onjuist is.
Wel laat het zien dat sterfteschattingen afhankelijk zijn van de gebruikte methode.
Hittebescherming wordt steeds belangrijker
De onderzoekers benadrukken dat Europese landen zich beter moeten voorbereiden op steeds warmere zomers.
Daarbij gaat het niet alleen om hittewaarschuwingen, maar ook om de inrichting van steden en de kwaliteit van woningen.
Meer schaduw en groen kunnen helpen om stedelijke temperaturen te beperken.
Ook goede ventilatie, zonwering en toegankelijke koele ruimtes kunnen gezondheidsrisico’s verminderen.
Voor kwetsbare inwoners zijn bereikbare gezondheidszorg en tijdige waarschuwingen belangrijk.
In Spanje bestaan al nationale en regionale plannen om de bevolking bij extreme hitte te beschermen.
Toch laten de sterftecijfers van 2026 zien dat aanvullende maatregelen nodig kunnen zijn.
Vooral in dichtbebouwde steden blijft de combinatie van hoge dagtemperaturen en warme nachten een groot probleem.
Wat betekent dit voor Nederlanders en Belgen in Spanje?
Ook voor Nederlandse en Belgische inwoners en overwinteraars zijn de onderzoeksresultaten relevant.
Wie in Spanje woont, krijgt steeds vaker te maken met perioden van langdurige warmte.
Vooral ouderen en mensen met chronische gezondheidsproblemen doen er verstandig aan tijdig maatregelen te nemen.
Tijdens hittegolven is het belangrijk voldoende te drinken, lichamelijke inspanning op de heetste momenten te beperken en de woning zo koel mogelijk te houden.
Bij langdurige hitte kunnen goede zonwering, ventilatie op geschikte momenten en toegang tot een koele ruimte belangrijk zijn.
Mensen die medicijnen gebruiken of een aandoening hebben waarbij de vochtbalans belangrijk is, kunnen het beste met hun arts bespreken welke maatregelen passend zijn.
Bij verwardheid, bewustzijnsverlies of andere ernstige verschijnselen van oververhitting is directe medische hulp noodzakelijk.
Het Europese alarmnummer 112 is ook in Spanje bereikbaar.
Een waarschuwing voor de komende zomers
De resultaten van het nieuwe onderzoek laten zien dat extreme hitte een steeds belangrijker volksgezondheidsprobleem is geworden.
Volgens de wetenschappers is klimaatverandering inmiddels verantwoordelijk voor een aanzienlijk deel van de hittegerelateerde sterfte in Europa.
Voor Spanje wordt dat aandeel voor de onderzochte zomer van 2026 op 77 procent geschat.
Hoewel er wetenschappelijke discussie bestaat over de exacte aantallen, is duidelijk dat langdurige hitte ernstige gevolgen kan hebben.
Het onderzoek onderstreept dat aanpassing aan hogere temperaturen levens kan beschermen. Tegelijkertijd benadrukken de wetenschappers dat het terugdringen van broeikasgasuitstoot noodzakelijk is om verdere opwarming en de bijbehorende gezondheidsrisico’s te beperken.
