Sociale zekerheid en gezondheidszorg in Spanje: zo regel je alles bij emigratie
Ga je in Spanje wonen, werken of genieten van je pensioen? Dan krijg je te maken met de Spaanse Seguridad Social. Maar wanneer moet je je inschrijven, hoe krijg je toegang tot de publieke gezondheidszorg en kun je als Nederlandse gepensioneerde via het CAK verzekerd blijven? De regels verschillen per situatie. Een goede voorbereiding voorkomt dat je na je verhuizing onverwacht zonder zorgdekking komt te zitten.
Spanje beschikt over een uitgebreid publiek gezondheidszorgstelsel. Toch betekent wonen in Spanje niet automatisch dat je recht hebt op alle medische voorzieningen.
Of je toegang krijgt tot de Spaanse publieke zorg hangt onder andere af van je werk, pensioen, verblijfssituatie en het land waar je sociaal verzekerd bent.
Voor Nederlandse en Belgische emigranten is het daarom belangrijk om onderscheid te maken tussen een NIE-nummer, inschrijving als inwoner, een Spaans socialezekerheidsnummer en registratie voor gezondheidszorg.
Wat is de Seguridad Social in Spanje?
De Seguridad Social is het Spaanse socialezekerheidsstelsel. Het regelt verschillende vormen van sociale bescherming, waaronder pensioenen, ziekte-uitkeringen, arbeidsongeschiktheid en bepaalde gezinsvoorzieningen.
Ook speelt het stelsel een belangrijke rol bij het vaststellen van het recht op publiek gefinancierde gezondheidszorg.
De medische zorg wordt vervolgens grotendeels uitgevoerd door de gezondheidsdiensten van de verschillende autonome regio’s.
Zo heeft de regio Valencia haar eigen gezondheidsdienst, net als Andalusië, Murcia en de overige Spaanse regio’s.
Wat is het verschil tussen NIE, NUSS en residencia?
Bij emigratie naar Spanje krijgen nieuwe inwoners te maken met verschillende registraties. Deze worden regelmatig met elkaar verward.
NIE-nummer
Het Número de Identidad de Extranjero is een persoonlijk identificatienummer voor buitenlanders. Je hebt het onder andere nodig voor administratieve, financiële en juridische zaken.
Een NIE-nummer bewijst niet dat je officieel in Spanje woont of recht hebt op Spaanse gezondheidszorg.
NUSS – Número de la Seguridad Social
Dit is je Spaanse socialezekerheidsnummer. Het wordt onder andere gebruikt wanneer je in Spanje gaat werken of als zelfstandige begint.
Het nummer wordt ook aangeduid als NAF, Número de Afiliación, wanneer het betrekking heeft op de aansluiting bij het socialezekerheidsstelsel.
Certificado de Registro de Ciudadano de la Unión
Dit is het registratiebewijs voor EU-burgers die langer dan drie maanden in Spanje verblijven en aan de verblijfsvoorwaarden voldoen.
Het staat ook bekend als het groene EU-registratiecertificaat of de groene residencia.
Empadronamiento
Dit is de inschrijving in het bevolkingsregister van de Spaanse gemeente waar je woont.
Het document bevestigt je gemeentelijke inschrijving, maar geeft op zichzelf geen recht op publieke gezondheidszorg.
Wanneer moet je een Spaans socialezekerheidsnummer aanvragen?
Wie voor het eerst in Spanje gaat werken of zich als zelfstandige vestigt, heeft doorgaans een NUSS nodig.
Dit nummer wordt verstrekt door de Tesorería General de la Seguridad Social, de instantie die onder andere verantwoordelijk is voor de registratie en premieadministratie.
Je kunt het nummer aanvragen via Importass, het digitale portaal van de Spaanse sociale zekerheid.
Daarvoor kunnen onder andere de volgende gegevens nodig zijn:
- Een geldig identiteitsbewijs en identificatiegegevens.
- Je NIE-nummer, indien van toepassing.
- Je contactgegevens.
- Je adresgegevens.
Wie nog geen Spaans digitaal certificaat of Cl@ve heeft, kan voor bepaalde procedures gebruikmaken van een alternatieve digitale identificatiemethode.
Het aanvragen van een NUSS betekent overigens niet dat je onmiddellijk recht hebt op publieke medische zorg.
Werken in loondienst in Spanje
Wanneer je bij een Spaanse werkgever in dienst treedt, is de werkgever doorgaans verantwoordelijk voor je aanmelding bij de Seguridad Social.
De werkgever draagt vervolgens de verschuldigde sociale premies af, inclusief het werknemersdeel dat op je salaris wordt ingehouden.
Hierdoor bouw je, afhankelijk van de geldende voorwaarden, rechten op binnen het Spaanse socialezekerheidsstelsel.
Daaronder vallen onder andere pensioenopbouw, bepaalde ziekte- en arbeidsongeschiktheidsuitkeringen en toegang tot publieke gezondheidszorg.
Wie in Spanje woont maar voor een Nederlandse werkgever werkt, valt niet automatisch onder de Spaanse sociale zekerheid. Bij grensoverschrijdend werken bepalen Europese regels welk land verantwoordelijk is.
Zelfstandig ondernemer worden in Spanje
Wie in Spanje als zelfstandig ondernemer begint, krijgt doorgaans te maken met het zogenoemde autónomo-stelsel.
Hiervoor moet je je aanmelden bij de Spaanse belastingdienst en de Seguridad Social.
De sociale premies voor zelfstandigen zijn gekoppeld aan een systeem waarin het verwachte en uiteindelijk gerealiseerde netto-inkomen een belangrijke rol speelt.
De exacte premie hangt onder andere af van je inkomenscategorie en eventuele startersregelingen.
Een correcte inschrijving geeft toegang tot sociale bescherming en, wanneer je aan de voorwaarden voldoet, publieke gezondheidszorg.
Voor ondernemers die activiteiten in meerdere Europese landen uitvoeren, kunnen afwijkende regels gelden.
Ben je automatisch verzekerd als je in Spanje woont?
Nee. Dit is een van de belangrijkste misverstanden bij emigratie.
Een NIE-nummer, een koopwoning en een gemeentelijke inschrijving betekenen niet automatisch dat je toegang hebt tot alle voorzieningen van de Spaanse publieke gezondheidszorg.
Ook het verkrijgen van een EU-registratiecertificaat is niet hetzelfde als een afzonderlijke vaststelling van je zorgrechten.
Wie in Spanje werkt, gepensioneerd is of een bepaalde uitkering ontvangt, kan op verschillende manieren recht hebben op medische zorg.
Voor mensen die niet werken en nog geen pensioen ontvangen, moet worden onderzocht welke verzekeringsroute van toepassing is.
Ook de vraag of een ander EU-land verantwoordelijk is voor de zorgverzekering speelt hierbij een belangrijke rol.
Gepensioneerd en emigreren naar Spanje: hoe werkt het CAK?
Voor Nederlanders die AOW of een andere relevante wettelijke pensioen- of uitkeringsregeling ontvangen, kan de buitenlandregeling van het CAK van toepassing zijn.
Wanneer Nederland volgens de Europese regels verantwoordelijk blijft voor de gezondheidszorg, word je zogenoemd verdragsgerechtigd.
Je kunt dan in Spanje gebruikmaken van publieke gezondheidszorg, terwijl Nederland verantwoordelijk blijft voor de financiering volgens de geldende internationale afspraken.
Hoe werkt de inschrijving via het CAK?
Als je aan de voorwaarden voldoet, meld je je aan bij het CAK.
Na goedkeuring ontvang je een S1-document. Hiermee kun je je inschrijven bij het Spaanse Instituto Nacional de la Seguridad Social (INSS).
Na registratie van je zorgrecht kun je bij de bevoegde regionale gezondheidsdienst een Spaanse zorgpas aanvragen.
Je betaalt voor deze regeling een verdragsbijdrage aan het CAK. Die wordt doorgaans ingehouden op je Nederlandse pensioen of uitkering.
De hoogte van deze bijdrage is afhankelijk van onder andere je inkomen en de voor Spanje geldende woonlandfactor.
Kun je dan ook nog in Nederland naar de dokter?
Ja. Voor mensen die via het CAK verdragsgerechtigd zijn en in Spanje wonen, bestaat onder de geldende voorwaarden ook recht op medische zorg in Nederland.
Daarbij gaat het om zorg die onder het Nederlandse basispakket valt.
Voor zorg in Nederland gebruik je de Europese zorgpas die je van het CAK ontvangt.
Dit is vooral interessant voor gepensioneerden die nog regelmatig naar Nederland reizen of daar een bestaande medische behandeling willen voortzetten.
Of je daadwerkelijk onder de CAK-regeling valt, moet individueel worden vastgesteld. Bij bijvoorbeeld een Spaans pensioen, werkzaamheden in Spanje of verschillende pensioenlanden kunnen andere regels gelden.
Geen pensioen en geen werk: hoe regel je gezondheidszorg?
Wie naar Spanje verhuist zonder baan, zelfstandige onderneming of pensioen, heeft niet automatisch toegang tot het Spaanse publieke zorgstelsel.
Er zijn verschillende mogelijkheden, afhankelijk van de persoonlijke situatie.
Een particuliere zorgverzekering kan noodzakelijk zijn om aan de verblijfsvoorwaarden te voldoen.
Daarnaast bestaat in Spanje onder voorwaarden het convenio especial de asistencia sanitaria. Dit is een regeling waarmee bepaalde inwoners tegen betaling toegang kunnen krijgen tot publieke gezondheidszorg.
Daarvoor gelden specifieke voorwaarden, waaronder in beginsel een periode van aantoonbaar verblijf in Spanje. Het is daarom niet altijd een oplossing die direct bij aankomst beschikbaar is.
Ook bestaan er wettelijke mogelijkheden voor publieke zorgdekking voor personen die daadwerkelijk in Spanje wonen en aan de toepasselijke voorwaarden voldoen.
Welke regeling geschikt is, moet vooraf worden onderzocht.
Hoe vraag je de Spaanse zorgpas aan?
Wanneer je recht op publieke gezondheidszorg is erkend, kun je de regionale Spaanse zorgpas aanvragen.
Deze pas heet de tarjeta sanitaria individual.
De aanvraag verloopt doorgaans via de bevoegde regionale gezondheidsdienst of het lokale gezondheidscentrum, het centro de salud.
Afhankelijk van de situatie kunnen documenten worden gevraagd zoals:
- Een geldig identiteitsbewijs.
- Je NIE-nummer.
- Een bewijs van adres of gemeentelijke inschrijving.
- Een document waaruit je recht op gezondheidszorg blijkt, bijvoorbeeld via het INSS.
- Een S1-registratie wanneer je via een ander EU-land verzekerd bent.
Na registratie word je doorgaans gekoppeld aan een lokaal gezondheidscentrum en een huisarts.
De precieze procedure verschilt per autonome regio.
Welke zorg wordt in Spanje vergoed?
Het Spaanse publieke gezondheidszorgstelsel biedt een breed pakket aan medische voorzieningen.
Daaronder vallen onder andere huisartsenzorg, specialistische behandelingen, ziekenhuisopnames en spoedeisende hulp.
Ook geneesmiddelen kunnen geheel of gedeeltelijk worden vergoed.
Toch is niet alle zorg volledig gratis. Voor bepaalde medicijnen gelden eigen bijdragen en sommige behandelingen vallen niet of slechts beperkt onder de publieke dekking.
Tandheelkundige zorg voor volwassenen is bijvoorbeeld veel beperkter opgenomen in het publieke stelsel dan de reguliere huisartsenzorg.
Daarom kiezen sommige inwoners aanvullend voor een particuliere verzekering.
Is de Europese zorgpas voldoende?
De Europese zorgverzekeringskaart, ook bekend als EHIC, is bedoeld voor medisch noodzakelijke publieke zorg tijdens een tijdelijk verblijf in een ander deelnemend Europees land.
Denk bijvoorbeeld aan een vakantie of tijdelijk verblijf in Spanje.
Wie daadwerkelijk naar Spanje emigreert, kan echter niet zonder meer blijven vertrouwen op de EHIC van de voormalige Nederlandse zorgverzekeraar.
Bij emigratie moet eerst worden vastgesteld welk land volgens de Europese regels verantwoordelijk wordt voor de zorgverzekering.
Voor verdragsgerechtigden die via het CAK verzekerd zijn, gelden specifieke regels en wordt een EHIC via het CAK verstrekt.
Hoelang mag je in Spanje wonen zonder registratie?
Nederlanders en andere EU-burgers mogen in beginsel maximaal drie maanden in Spanje verblijven met een geldig paspoort of identiteitsbewijs, zonder zich als EU-inwoner te registreren.
Wie langer dan drie maanden in Spanje wil wonen, moet aan de Europese verblijfsvoorwaarden voldoen en zich laten registreren.
Dat kan bijvoorbeeld op basis van werk, zelfstandig ondernemerschap of voldoende financiële middelen in combinatie met een passende ziektekostenverzekering.
De aanvraag voor het EU-registratiecertificaat moet binnen de daarvoor geldende termijn worden ingediend.
Let op: verblijfsregistratie, fiscale residentie en sociale verzekeringsplicht zijn verschillende zaken. De regels daarvoor lopen niet altijd gelijk.
Stappenplan: gezondheidszorg regelen bij emigratie naar Spanje
De juiste volgorde hangt af van je persoonlijke situatie, maar in grote lijnen ziet de voorbereiding er als volgt uit.
Stap 1 – Onderzoek waar je sociaal verzekerd bent
Bepaal of Nederland, Spanje of eventueel een ander EU-land verantwoordelijk is voor je sociale zekerheid en gezondheidszorg.
Stap 2 – Regel je Spaanse identificatie en verblijf
Vraag indien nodig een NIE-nummer aan en regel je gemeentelijke inschrijving en EU-verblijfsregistratie volgens de toepasselijke voorwaarden.
Stap 3 – Regel de juiste verzekering
Ga je werken, dan loopt dit doorgaans via het Spaanse socialezekerheidsstelsel. Ben je verdragsgerechtigd, dan kan de S1-route van toepassing zijn. In andere situaties kan particuliere dekking noodzakelijk zijn.
Stap 4 – Laat je recht op publieke gezondheidszorg vaststellen
Neem contact op met het INSS of de bevoegde instantie om te controleren of je recht hebt op publieke zorg en welke documenten nodig zijn.
Stap 5 – Vraag je regionale zorgpas aan
Wanneer je recht is geregistreerd, kun je je bij de regionale gezondheidsdienst aanmelden en je tarjeta sanitaria aanvragen.
Voorkom problemen met je zorgverzekering
Een veelgemaakte fout bij emigratie is ervan uitgaan dat alles automatisch geregeld is zodra je een NIE-nummer en een Spaanse woning hebt.
Dat is niet het geval.
Vooral mensen die nog niet werken, vervroegd stoppen met werken of met een Nederlands pensioen naar Spanje verhuizen, doen er verstandig aan ruim vóór vertrek uit te zoeken welk land verantwoordelijk is voor hun gezondheidszorg.
Zo voorkom je dat je onverwacht zonder dekking zit of achteraf premies moet betalen.
Conclusie: regel je sociale zekerheid vóór je verhuizing
Wie naar Spanje verhuist, krijgt met verschillende administratieve procedures te maken. Een NIE-nummer, gemeentelijke inschrijving, socialezekerheidsnummer en zorgpas hebben ieder een andere functie.
Voor werknemers en zelfstandigen loopt de sociale bescherming doorgaans via het Spaanse stelsel. Nederlandse gepensioneerden kunnen onder voorwaarden gebruikmaken van de CAK-regeling en het S1-document.
Voor mensen zonder werk of pensioen bestaan andere mogelijkheden, maar deze moeten afzonderlijk worden onderzocht.
De belangrijkste regel is daarom eenvoudig: bepaal vóór je emigratie waar je verzekerd bent en regel de overgang naar de Spaanse gezondheidszorg voordat je oude dekking eindigt.
