Spanje haalt recyclingdoelen niet: statiegeldsysteem voor flessen wordt verplicht

Spanje blijft achter bij zijn wettelijke doelstellingen voor afval en recycling. Uit de meest recente landelijke cijfers blijkt dat ongeveer 43 procent van het gemeentelijke afval wordt voorbereid voor hergebruik of gerecycled, terwijl het wettelijke doel inmiddels op 55 procent ligt.

Ook bij plastic drankflessen schiet Spanje tekort. Daardoor moet uiterlijk eind 2026 een landelijk statiegeldsysteem worden ingevoerd waarbij consumenten een bedrag terugkrijgen wanneer zij lege drankverpakkingen inleveren.

Meer dan 20 miljoen ton afval per jaar

Spanje produceert jaarlijks meer dan 20 miljoen ton gemeentelijk afval. Een groot gedeelte daarvan wordt nog altijd gestort of verbrand.

Volgens de cijfers over 2023 kwam de recyclinggraad uit op ongeveer 43 procent. Dat was onvoldoende om de toen geldende doelstelling van 50 procent te halen. Sinds 2025 schrijft de Spaanse afvalwet minimaal 55 procent voorbereiding voor hergebruik en recycling voor. Dat percentage loopt verder op naar 60 procent in 2030 en 65 procent in 2035.

Slechts vier regio’s haalden de eerdere norm

De verschillen binnen Spanje zijn groot.

Volgens de regionale cijfers die Alicante Today aanhaalt, haalden in 2023 slechts vier autonome regio’s de toenmalige grens van 50 procent:

• Catalonië;
• Comunidad Valenciana;
• Extremadura;
• Navarra.

Andere regio’s bleven daar ver onder. Murcia en de Canarische Eilanden kwamen rond 30 procent uit, terwijl Galicië en Asturië volgens deze berekening rond 24 procent lagen.

Afval wordt nog te weinig gescheiden

Een belangrijk probleem is dat huishoudelijk afval in Spanje nog te vaak als gemengd restafval wordt ingezameld.

Het Spaanse ministerie wees eerder al op de lage afzonderlijke inzameling als een belangrijke reden waarom de recyclingdoelen moeilijk worden gehaald. In 2022 werd slechts 26,7 procent van het gemeentelijke afval afzonderlijk ingezameld.

Vooral organisch afval speelt daarbij een grote rol. Etensresten en ander bioafval vormen een aanzienlijk deel van de totale afvalstroom, terwijl aparte inzameling ervan pas sinds eind 2023 landelijk verplicht is.

Plastic flessen vormen een apart probleem

Ook bij plastic drankflessen blijft Spanje ver achter bij zijn eigen doelstellingen.

Volgens de officiële berekening van het ministerie werd in 2023 slechts 41,3 procent van de plastic drankflessen tot drie liter afzonderlijk ingezameld.

De wettelijke doelstelling was 70 procent.

De Spaanse afvalwet bepaalt bovendien dat dit percentage:

• in 2025 minimaal 77 procent moet bedragen;
• in 2027 minimaal 85 procent;
• in 2029 minimaal 90 procent.

Daarom krijgt Spanje statiegeld

Het niet halen van de grens van 70 procent heeft een concrete juridische consequentie.

Volgens Wet 7/2022 moet Spanje bij het niet behalen van het doel voor 2023 binnen twee jaar een Sistema de Depósito, Devolución y Retorno (SDDR) invoeren.

Dat systeem lijkt op het Nederlandse statiegeldsysteem.

Bij aankoop van een drankverpakking betaalt de consument een extra bedrag. Wie de lege verpakking vervolgens via het officiële systeem terugbrengt, krijgt dat bedrag weer terug.

Het Spaanse koninklijk besluit bepaalt dat het statiegeld minimaal 10 eurocent per verpakking moet bedragen. Naast plastic flessen worden binnen het verplichte systeem ook drankblikjes en bepaalde drankkartons opgenomen.

Omdat het ministerie in november 2024 officieel vaststelde dat de doelstelling over 2023 niet was gehaald, moet het systeem binnen twee jaar worden ingevoerd. Daarmee ligt de wettelijke invoering in 2026.

Gele container blijkt niet voldoende

Tot nu toe worden plastic verpakkingen, blik en drankkartons vooral ingezameld via de bekende gele containers.

Milieuorganisaties stellen al langer dat dit systeem onvoldoende resultaat oplevert. Alicante Today haalt cijfers aan waaruit zou blijken dat in 2023 slechts ongeveer 40 procent van de plastic flessen daadwerkelijk via gescheiden inzameling werd teruggewonnen.

Die inschatting sluit aan bij de officiële landelijke berekening van het ministerie van 41,3 procent.

Europese Commissie waarschuwde Spanje al eerder

De achterstand komt niet onverwacht.

De Europese Commissie waarschuwde Spanje al in een vroegtijdig waarschuwingsrapport dat het land risico liep de doelstellingen voor gemeentelijk afval en verpakkingsafval niet te halen.

Volgens het Spaanse ministerie spelen vooral drie problemen:

• te weinig gescheiden afvalinzameling;
• onvoldoende effectieve inzameling van bioafval;
• onvoldoende verwerkingscapaciteit voor bepaalde afvalstromen.

Doelen worden de komende jaren juist strenger

Spanje krijgt de komende jaren dus niet meer ruimte, maar juist strengere normen.

Voor gemeentelijk afval geldt:

2025: minimaal 55 procent hergebruik en recycling
2030: minimaal 60 procent
2035: minimaal 65 procent

Daarnaast mag in 2035 nog maximaal 10 procent van het gemeentelijke afval op stortplaatsen terechtkomen.

De Spaanse regering heeft daarom in het nieuwe PEMAR 2025-2035, het landelijke kaderplan voor afvalbeheer, extra maatregelen opgenomen om de achterstand in te lopen.

Afval scheiden wordt belangrijker

Voor inwoners betekent dit dat afvalscheiding de komende jaren zichtbaarder en waarschijnlijk ook strenger georganiseerd zal worden.

Naast de traditionele containers voor glas, papier en verpakkingen zijn gemeenten verplicht systemen te hebben voor onder andere bioafval. Tegelijkertijd komt daar het nieuwe statiegeldsysteem voor drankverpakkingen bij.

Het doel is niet alleen om meer materiaal in te zamelen, maar vooral om ervoor te zorgen dat afvalstromen schoon genoeg zijn om daadwerkelijk opnieuw te kunnen worden gebruikt.

Spanje moet flinke inhaalslag maken

Spanje heeft de afgelopen jaren vooruitgang geboekt, maar de cijfers laten zien dat de afstand tot de wettelijke doelen nog aanzienlijk is.

Met een recyclingpercentage van ongeveer 43 procent tegenover een doel van 55 procent is een forse versnelling nodig. Bovendien worden de normen richting 2030 en 2035 verder aangescherpt.

Het verplichte statiegeldsysteem wordt daarmee een van de duidelijkste veranderingen voor consumenten. Waar plastic flessen en blikjes nu meestal rechtstreeks in de gele container verdwijnen, zullen veel van deze verpakkingen straks geld waard zijn wanneer ze worden teruggebracht.