Werken en toch arm: 770.000 Spanjaarden komen door hoge woonlasten onder de armoedegrens
Steeds meer mensen in Spanje hebben wel een baan, maar houden na het betalen van hun huur of hypotheek onvoldoende geld over om normaal van te leven. Volgens een nieuw onderzoek van Oxfam Intermón belanden 770.000 werkenden uitsluitend door hun woonlasten onder de armoedegrens. In totaal leven daardoor bijna drie miljoen werkende mensen in Spanje in relatieve armoede. Vooral huurders hebben het zwaar: ongeveer één op de drie werkende huurders op de vrije markt komt na betaling van de huur onder de armoedegrens terecht.
Bijna drie miljoen werkenden leven in armoede
Een vast inkomen biedt in Spanje niet altijd voldoende financiële zekerheid.
Uit het onderzoek Cuando trabajar no es suficiente: el impacto del coste de la vivienda en la pobreza laboral blijkt dat ongeveer 2,2 miljoen werkenden al onder de armoedegrens zitten voordat hun woonkosten worden afgetrokken.
Daar komen nog eens 770.000 mensen bij die pas na betaling van hun huur, hypotheek of andere woonlasten onder deze grens terechtkomen.
In totaal gaat het om bijna drie miljoen werknemers.
Het percentage werkenden dat in relatieve armoede leeft, stijgt door de woonlasten van ongeveer 11,5 naar 15,5 procent.
Daarmee valt na aftrek van woonkosten ongeveer één op de zes werkenden in Spanje onder de gehanteerde inkomensgrens.
Vooral huurders hebben het zwaar
Het verschil tussen huurders en huiseigenaren is bijzonder groot.
Onder mensen met een baan die op de vrije markt een woning huren, bedraagt het armoedepercentage vóór aftrek van de huur 19,35 procent.
Na betaling van de woonlasten stijgt dit naar ongeveer 34,1 procent.
Dat betekent dat ruim één op de drie werkende huurders onvoldoende besteedbaar inkomen overhoudt volgens de armoedemaatstaf uit het onderzoek.
Veel huishoudens moeten een steeds groter deel van hun inkomsten besteden aan wonen.
Daardoor blijft minder geld over voor boodschappen, energie, vervoer, gezondheidszorg en andere noodzakelijke uitgaven.
Huiseigenaren financieel vaak beter af
Volgens Oxfam is de situatie voor mensen die in een eigen woning wonen gemiddeld gunstiger.
Van de werkende huiseigenaren met een hypotheek valt na betaling van de woonlasten ongeveer 10,2 procent onder de armoedegrens.
Onder mensen die hun woning volledig hebben afbetaald, is dat ongeveer 8 procent.
Bij deze laatste groep tellen kosten zoals de gemeentelijke onroerendgoedbelasting nog wel mee.
De verschillen laten zien hoe sterk de woonsituatie samenhangt met financiële zekerheid.
Wie een woning bezit, heeft doorgaans meer mogelijkheden om vermogen op te bouwen. Huurders profiteren niet van waardestijgingen en hebben vaak minder financiële ruimte om te sparen.
Dat betekent niet dat iedere huiseigenaar financieel beter af is dan iedere huurder, maar de verschillen tussen de groepen zijn aanzienlijk.
Madrid en Catalonië: grootste verslechtering door woonkosten
De invloed van woonlasten verschilt sterk per Spaanse regio.
In Madrid stijgt het aandeel werkenden onder de armoedegrens na aftrek van woonkosten van 7,3 naar 12,7 procent.
In Catalonië gaat het om een stijging van 7,9 naar 12,9 procent.
Juist in deze regio’s zijn de woningprijzen en huren de afgelopen jaren sterk gestegen.
Ook huishoudens met relatief redelijke inkomens kunnen daardoor financieel in de problemen komen.
Vooral de combinatie van hoge huren en beperkte betaalbare alternatieven zorgt voor druk.
Andalusië en Valencia kennen al veel werkende armen
Wanneer woonlasten nog niet worden afgetrokken, zijn de problemen het grootst in Andalusië.
Daar leeft 17,7 procent van de werkenden onder de gehanteerde armoedegrens.
De regio Valencia volgt met 17 procent.
In Extremadura bedraagt het percentage 16,5 procent.
Deze cijfers laten zien dat de problemen niet uitsluitend ontstaan in dure steden zoals Madrid en Barcelona.
Ook in regio’s met gemiddeld lagere woningprijzen kunnen lage inkomens, onzeker werk en beperkte financiële reserves tot armoede leiden.
Hoge huren verspreiden zich naar omliggende regio’s
Een opvallende ontwikkeling is dat de woningdruk zich vanuit grote steden naar omliggende gebieden verplaatst.
Veel mensen die in Madrid werken, zoeken een betaalbaarder huis buiten de hoofdstad.
Daardoor stijgt ook de vraag naar woningen in omliggende regio’s.
Onder werkende huurders in Castilla y León bedraagt het aandeel dat na betaling van woonlasten onder de armoedegrens valt volgens het onderzoek 50,7 procent.
In Castilla-La Mancha is dat 48,7 procent.
Oxfam wijst op de groei van forensenplaatsen waar mensen wonen die in Madrid werken.
Deze percentages hebben specifiek betrekking op werkende huurders in die regio’s, niet op alle inwoners.
Wanneer ben je volgens het onderzoek arm?
Oxfam gebruikt een relatieve inkomensgrens die aansluit bij Europese armoedestatistieken.
Deze grens ligt op 60 procent van het mediane besteedbare inkomen.
Voor de gebruikte gegevens over 2024 komt dat vóór aftrek van woonlasten neer op ongeveer € 12.220 per jaar voor een alleenstaande.
Voor een huishouden met twee volwassenen en twee kinderen bedraagt de vergelijkbare jaargrens ongeveer € 25.663.
Het gaat dus om een statistische inkomensmaatstaf, niet om de vaststelling dat ieder huishouden onder deze grens letterlijk onvoldoende geld heeft voor voedsel of andere basisbehoeften.
Door de woonkosten mee te rekenen, wordt zichtbaar hoeveel huishoudens financieel kwetsbaar worden door hun woonsituatie.
Spaanse economie groeit, maar armoede daalt nauwelijks
Opvallend is dat de Spaanse economie de afgelopen jaren is gegroeid zonder dat de armoede onder werkenden in hetzelfde tempo is afgenomen.
Volgens Oxfam groeide de Spaanse economie tussen 2022 en 2024 met meer dan 6 procent.
In diezelfde periode daalde het percentage werkende armen slechts van 11,64 naar 11,48 procent.
Dat is een afname van amper 0,16 procentpunt.
Volgens de onderzoekers komt een deel van het probleem voort uit banen die onvoldoende opleveren om de stijgende kosten van levensonderhoud bij te houden.
Vooral wanneer lonen minder snel stijgen dan huren, komt de financiële draagkracht van huishoudens onder druk te staan.
Mensen met lagere lonen extra kwetsbaar
Oxfam wijst daarnaast op de kwetsbaarheid van mensen met laagbetaald of onzeker werk.
Onder andere werknemers in de horeca, landbouw, schoonmaak en huishoudelijke dienstverlening kunnen relatief weinig financiële ruimte hebben.
Ook werknemers van buiten de Europese Unie zijn volgens het onderzoek extra kwetsbaar.
Het armoedepercentage onder werkenden uit landen buiten de EU steeg in twee jaar van 29,5 naar 31,4 procent.
Dat wijst op verschillen in arbeidsmarktpositie en inkomenszekerheid.
De onderzoekers benadrukken dat zowel arbeidsvoorwaarden als de beschikbaarheid van betaalbare woningen aandacht nodig hebben.
Woningnood maakt sparen voor een koopwoning moeilijk
Een belangrijk gevolg van hoge huren is dat huishoudens weinig ruimte overhouden om vermogen op te bouwen.
Wie maandelijks een groot deel van het inkomen aan huur uitgeeft, kan moeilijk sparen voor de eigen inbreng die nodig is bij een hypotheek.
Daardoor ontstaat volgens Oxfam een vicieuze cirkel.
Mensen blijven afhankelijk van de huurmarkt omdat kopen financieel niet haalbaar is, terwijl juist de hoge huur het opbouwen van spaargeld bemoeilijkt.
De woningmarkt wordt daarmee een steeds belangrijkere factor in de verschillen tussen huishoudens.
Oxfam roept op tot structurele maatregelen
De organisatie pleit voor een gecombineerde aanpak van arbeidsvoorwaarden en huisvesting.
Volgens Oxfam zijn hogere lonen alleen niet voldoende wanneer de woonlasten sneller blijven stijgen.
De organisatie vraagt onder andere aandacht voor bescherming van koopkracht, betere arbeidsvoorwaarden en meer betaalbare huisvesting.
Ook ziet zij een belangrijke rol voor beleid dat huurders meer zekerheid biedt en tegelijkertijd rechtszekerheid waarborgt voor particuliere verhuurders.
Dat zijn voorstellen van Oxfam zelf. Welke maatregelen daadwerkelijk worden ingevoerd, hangt af van politieke besluitvorming.
Wat betekent dit voor de Spaanse samenleving?
De onderzoeksresultaten maken duidelijk dat het tekort aan betaalbare woningen verder reikt dan alleen de vastgoedmarkt.
Hoge woonlasten kunnen gevolgen hebben voor gezondheid, gezinsvorming, mobiliteit en de mogelijkheid om financiële reserves op te bouwen.
Ook mensen met een baan kunnen daardoor moeite krijgen om onverwachte uitgaven op te vangen.
Voor de Spaanse economie is dat een belangrijk vraagstuk, omdat werkgelegenheid en economische groei niet automatisch leiden tot een betere financiële positie van alle huishoudens.
De centrale conclusie van Oxfam is dat werk alleen niet altijd voldoende bescherming biedt tegen armoede. Vooral huurders betalen een hoge prijs voor de Spaanse woningcrisis: 770.000 werkenden belanden pas na betaling van hun woonlasten onder de armoedegrens.
