Spanje grijpt in om zeven insectensoorten te redden: vier hommels met uitsterven bedreigd
Spanje neemt nieuwe maatregelen om zeven zeldzame insectensoorten te beschermen. Vier hommelsoorten zijn officieel aangemerkt als met uitsterven bedreigd, terwijl twee soorten zweefvliegen de status kwetsbaar krijgen. Ook een bijzondere vlindersoort valt voortaan onder landelijke bescherming. De nieuwe wetgeving, die sinds 20 oktober 2026 geldt, moet voorkomen dat belangrijke bestuivers uit de Spaanse natuur verdwijnen. Volgens wetenschappers vormt de maatregel een belangrijke eerste stap, maar is alleen wettelijke bescherming niet voldoende om deze insecten te redden.
Spanje breidt lijst van beschermde diersoorten uit
De Spaanse regering heeft besloten zeven insectensoorten toe te voegen aan de landelijke registers voor beschermde en bedreigde dieren.
De maatregel werd op 19 oktober 2026 gepubliceerd in het Boletín Oficial del Estado (BOE), het officiële Spaanse staatsblad.
Een dag later, op 20 oktober, trad de regeling in werking.
De beslissing is vastgelegd in ministerieel besluit TED/1096/2026, dat op 6 oktober werd ondertekend door minister Sara Aagesen van Ecologische Transitie.
De nieuwe bescherming is ingevoerd omdat de betrokken soorten in kleine of versnipperde leefgebieden voorkomen en specifieke eisen stellen aan hun omgeving.
Wanneer zulke leefgebieden verdwijnen of achteruitgaan, wordt het voor de insecten steeds moeilijker om te overleven.
Vier hommelsoorten met uitsterven bedreigd
Vooral de situatie van vier Spaanse hommelsoorten baart onderzoekers zorgen.
Het gaat om:
- Bombus confusus
- Bombus cullumanus
- Bombus gerstaeckeri
- Bombus inexspectatus
Alle vier zijn opgenomen in de zwaarste categorie van het Spaanse register voor bedreigde soorten: en peligro de extinción, oftewel met uitsterven bedreigd.
Deze hommels komen vooral voor in het noorden van het Spaanse vasteland.
Een deel van hun leefgebied bevindt zich in bergachtige gebieden op grotere hoogte.
Juist deze gespecialiseerde leefomgeving maakt de soorten kwetsbaar wanneer omstandigheden veranderen.
Voor bepaalde hommels zijn specifieke bloemen, temperaturen en leefgebieden noodzakelijk om hun levenscyclus te kunnen voltooien.
Waarom zijn hommels belangrijk?
Hommels behoren tot de belangrijkste bestuivers in de natuur.
Wanneer ze bloemen bezoeken om nectar en stuifmeel te verzamelen, brengen ze stuifmeel over van de ene bloem naar de andere.
Dat proces maakt de voortplanting van veel planten mogelijk.
Ook verschillende landbouwgewassen zijn afhankelijk van insectenbestuiving.
Hommels hebben bovendien een bijzonder vermogen: sommige soorten kunnen door hun vliegspieren te laten trillen stuifmeel uit bloemen losmaken.
Deze techniek wordt trilbestuiving genoemd.
Het verdwijnen van hommelsoorten kan daardoor gevolgen hebben voor de planten waarmee ze samenleven.
Niet elke soort kan bovendien zomaar door een andere bestuiver worden vervangen.
Twee zweefvliegen krijgen kwetsbare status
Naast de vier hommels krijgen twee zweefvliegsoorten extra bescherming.
Het gaat om Mallota dusmeti en Meligramma cingulata.
Beide worden opgenomen in de categorie vulnerable, oftewel kwetsbaar.
Zweefvliegen worden vaak verward met bijen of wespen.
Sommige soorten hebben een geel-zwarte tekening waarmee ze op stekende insecten lijken.
Toch behoren ze tot de vliegen en hebben ze slechts één paar vleugels.
Veel volwassen zweefvliegen bezoeken bloemen en dragen zo bij aan de bestuiving.
Hun larven kunnen echter heel verschillende leefwijzen hebben.
Sommige leven van bladluizen, terwijl andere afhankelijk zijn van specifieke vochtige of organische leefomgevingen.
Daarom is niet alleen het behoud van bloemen belangrijk, maar ook de bescherming van geschikte leefgebieden voor de larven.
Bijzondere vlinder krijgt landelijke bescherming
De zevende soort is het gentiaanblauwtje, met de wetenschappelijke naam Phengaris alcon.
Deze vlinder krijgt een plaats op de Spaanse lijst van wilde soorten met bijzondere bescherming.
Dat is een andere juridische categorie dan de lijst voor soorten die als kwetsbaar of met uitsterven bedreigd zijn aangemerkt.
Het gentiaanblauwtje heeft een bijzondere levenscyclus.
De vlinder legt haar eitjes op specifieke gentiaanplanten.
Wanneer de rupsen een bepaalde ontwikkelingsfase bereiken, zijn ze afhankelijk van een bijzondere samenwerking met mieren.
De rupsen kunnen door mieren naar hun nest worden meegenomen, waar ze hun ontwikkeling voortzetten.
Daardoor heeft de soort niet alleen geschikte planten nodig, maar ook de aanwezigheid van de juiste mierensoorten.
Verdwijnt één onderdeel van deze leefomgeving, dan kan de hele voortplantingscyclus worden verstoord.
Waarom verdwijnen deze insecten?
Volgens de betrokken onderzoekers zijn de kleine en versnipperde verspreidingsgebieden een belangrijke reden voor de nieuwe bescherming.
Veel zeldzame insecten zijn afhankelijk van specifieke omstandigheden.
Wanneer bloemrijke graslanden verdwijnen, natuurgebieden worden versnipperd of het landschap sterk verandert, kunnen hun leefgebieden onder druk komen te staan.
Ook veranderingen in temperatuur en neerslag kunnen voor gespecialiseerde soorten gevolgen hebben.
Daarbij kunnen intensief landgebruik en de achteruitgang van geschikte planten een rol spelen.
Niet voor alle zeven soorten is echter vastgesteld dat precies dezelfde oorzaken verantwoordelijk zijn voor hun achteruitgang.
Daarom benadrukken wetenschappers dat per soort moet worden onderzocht welke maatregelen het effectiefst zijn.
Onderzoekers van drie Spaanse universiteiten betrokken
De uitbreiding van de beschermde soortenlijst kwam tot stand dankzij wetenschappelijke bijdragen van verschillende organisaties.
Onderzoekers van de Universidad Complutense de Madrid, de Universiteit van Salamanca en de Universiteit van Alicante waren bij het voorbereidende werk betrokken.
Ook de Spaanse vlinderbeschermingsorganisatie Zerynthia leverde een bijdrage.
Daarnaast speelde onderzoeksinstituut IMDEA Agua een rol.
De specialisten verzamelden informatie over verspreiding, ecologische behoeften en de kwetsbaarheid van de betrokken soorten.
Deze gegevens vormden de basis voor het verzoek om de insecten wettelijk beter te beschermen.
Wat verandert er door de nieuwe bescherming?
Opname in het Spaanse register voor bedreigde soorten heeft juridische gevolgen.
Voor soorten die als met uitsterven bedreigd zijn aangemerkt, moeten de bevoegde autoriteiten herstelmaatregelen voorbereiden.
De Spaanse natuurwetgeving voorziet daarbij in herstelplannen binnen een termijn van maximaal drie jaar.
Voor kwetsbare soorten gelden eveneens verplichtingen rond bescherming en beheer.
In de praktijk kunnen maatregelen bestaan uit het beschermen van leefgebieden, het volgen van populaties en het verminderen van specifieke bedreigingen.
Welke concrete maatregelen nodig zijn, verschilt per soort en regio.
De nieuwe wettelijke status betekent dus niet dat de insecten onmiddellijk veilig zijn.
Het biedt wel een formele basis voor verder natuurbeheer.
Bijzondere aandacht voor de Spaanse bergen
De vier bedreigde hommelsoorten leven voornamelijk in noordelijke en hoger gelegen delen van Spanje.
Daarom kunnen berggebieden een belangrijke rol spelen bij toekomstige herstelplannen.
In zulke gebieden zijn bloemrijke graslanden en specifieke plantensoorten vaak van groot belang.
Veranderingen in de vegetatie kunnen gevolgen hebben voor de hoeveelheid beschikbaar voedsel.
Ook kunnen kleine, geïsoleerde populaties kwetsbaar zijn wanneer geschikte leefgebieden niet langer met elkaar verbonden zijn.
Voor natuurbeheerders is het daarom belangrijk om niet alleen individuele insecten, maar het hele ecosysteem te beschermen.
Ook nieuwe regels voor invasieve planten
De ministeriële regeling bevat meer wijzigingen dan alleen de bescherming van zeven insecten.
Spanje heeft tegelijkertijd verschillende uitheemse soorten toegevoegd aan het landelijke register van invasieve soorten.
Daaronder vallen vijf plantentaxa en twee mierensoorten.
Een opvallende toevoeging is Stenotaphrum secundatum, een grassoort die bekendstaat als Sint-Augustinusgras.
Dit gras wordt in warme gebieden gebruikt voor gazons en tuinen.
De opname in het invasieve-soortenregister kan gevolgen hebben voor de handel, het vervoer en het gebruik ervan.
Voor bestaande beplanting kunnen specifieke overgangsregels of uitzonderingen gelden.
Wie dit gras in een Spaanse tuin heeft, kan daarom het beste bij de gemeente of de bevoegde regionale milieuautoriteit informeren welke regels in de eigen situatie van toepassing zijn.
Wat kunnen inwoners zelf doen?
Hoewel de zeven nieuw beschermde insectensoorten voor veel mensen nauwelijks herkenbaar zijn, kunnen inwoners wel bijdragen aan een betere leefomgeving voor bestuivers.
Zo kan het helpen om bloemrijke planten in tuinen te behouden en niet alle begroeiing voortdurend kort te maaien.
Ook het beperken van onnodig gebruik van insecticiden kan gunstig zijn voor bestuivende insecten.
Bij grotere tuinen of landelijke percelen kan aandacht voor inheemse planten en natuurlijke begroeiing waardevol zijn.
Belangrijk is wel dat de inrichting aansluit bij de lokale natuur en dat er geen uitheemse soorten worden aangeplant die zich ongewenst kunnen verspreiden.
Bescherming van insecten wordt steeds belangrijker
De aandacht voor insectenbescherming neemt in Europa toe.
Veel insectensoorten spelen een belangrijke rol bij bestuiving, natuurlijke plaagbestrijding en als voedselbron voor andere dieren.
Wanneer gespecialiseerde soorten verdwijnen, kan dat invloed hebben op meerdere onderdelen van een ecosysteem.
De Spaanse beslissing laat zien dat natuurbeleid zich niet alleen richt op bekende diersoorten zoals lynxen, wolven of grote roofvogels.
Ook relatief onbekende insecten kunnen wettelijke bescherming nodig hebben.
Een eerste stap om uitsterven te voorkomen
Met de nieuwe regeling erkent Spanje officieel dat vier hommelsoorten ernstig bedreigd zijn en dat drie andere insectensoorten bijzondere bescherming nodig hebben.
De maatregel vormt een basis voor verder onderzoek, herstelplannen en bescherming van kwetsbare leefgebieden.
Volgens wetenschappers zal het succes uiteindelijk afhangen van de maatregelen die in de natuur worden uitgevoerd.
De zeven insectensoorten hebben nu meer juridische bescherming. De volgende uitdaging is ervoor te zorgen dat hun leefgebieden behouden blijven, zodat ze ook in de toekomst onderdeel kunnen blijven uitmaken van de Spaanse natuur.
