Rode Kruis bestrijdt eenzaamheid onder ouderen in San Fulgencio aan de Costa Blanca

In San Fulgencio, een gemeente aan de zuidelijke Costa Blanca met een uitzonderlijk oude en internationale bevolking, groeit de vraag naar hulp voor ouderen die alleen wonen. Een speciaal team van het Rode Kruis bezoekt kwetsbare inwoners thuis, helpt bij praktische problemen en biedt iets wat soms minstens zo belangrijk is: gezelschap.

San Fulgencio ligt in de Vega Baja, niet ver van Guardamar del Segura en de kust. De gemeente telt bijna 10.000 geregistreerde inwoners en heeft een opvallende bevolkingssamenstelling.

Ongeveer 40 tot 43 procent van de inwoners is 65 jaar of ouder. Daarnaast heeft circa twee derde van de bevolking een buitenlandse nationaliteit. Daarmee behoort San Fulgencio tot de gemeenten in Alicante met het hoogste aandeel buitenlandse inwoners.

Vooral in de grote woonwijken rond La Marina wonen veel Noord-Europese gepensioneerden.

Meer dan alleen een ambulance

Sinds augustus 2024 werkt in de gemeente het Sistema Integral de Respuesta a Emergencias Municipales, kortweg SIREM.

Het programma wordt uitgevoerd door het Rode Kruis en begon als een gemeentelijke hulpdienst voor medische noodsituaties. Inmiddels blijkt dat een steeds groter deel van het werk niet puur medisch is.

Het team bestaat uit tien medische hulpverleners die niet alleen uitrukken bij ongevallen en gezondheidsproblemen, maar ook kwetsbare inwoners thuis bezoeken.

Coördinator José Manuel Ávila benadrukt dat achter een medische melding vaak een groter sociaal probleem schuilgaat.

Een oudere kan bijvoorbeeld zijn gevallen, waarna tijdens het bezoek blijkt dat diegene alleen woont, nauwelijks mobiel is en weinig of geen familie in de buurt heeft.

Ruim 2.500 hulpverleningen in twee jaar

Sinds de start heeft SIREM 2.502 interventies uitgevoerd.

Daarvan waren:

• 1.334 medische hulpverleningen
• 1.168 sociale interventies

Dat komt neer op gemiddeld meer dan honderd interventies per maand.

Opvallend is vooral hoe snel het sociale deel van het werk groeit.

Tijdens de eerste maand van het programma waren er 58 medische interventies tegenover slechts 15 sociale hulpverleningen.

Vorige maand waren de verhoudingen bijna omgedraaid: 62 medische tegenover 79 sociale interventies.

Dat laat volgens de organisatie zien dat eenzaamheid, verlies van zelfstandigheid en gebrek aan familieondersteuning een steeds belangrijker onderdeel van de hulpvraag vormen.

Soms is een bezoek genoeg

Niet iedere hulpvraag vraagt om medische behandeling.

Sommige ouderen hebben vooral behoefte aan iemand die langskomt, even gaat zitten en luistert.

Het team houdt daarom contact met ouderen en mensen met een beperking die alleen wonen. Medewerkers kijken hoe het met hen gaat, signaleren mogelijke problemen en schakelen indien nodig andere zorg- of sociale diensten in.

Ze kunnen ook helpen bij bijvoorbeeld:

• bezoeken aan een arts of ziekenhuis;
• het regelen van thuishulp;
• voedsel en basisbenodigdheden;
• hygiëneproducten;
• warme kleding;
• krukken en rollators;
• verstelbare bedden;
• medicijnen;
• en hulpmiddelen voor mensen met beperkte mobiliteit.

SIREM vervangt daarbij niet de reguliere Spaanse gezondheidszorg of gemeentelijke sociale diensten. Het team probeert vooral problemen vroeg te herkennen en ervoor te zorgen dat inwoners bij de juiste hulp terechtkomen.

Na overlijden partner volledig alleen

Een van de voorbeelden die het Rode Kruis noemt is Ursula, een oudere inwoonster die na het overlijden van haar man steeds verder vereenzaamde.

Medewerkers begonnen haar regelmatig thuis te bezoeken en boden emotionele ondersteuning en gezelschap.

Volgens het team werd ze in de maanden daarna langzaam zelfstandiger. Ze begon opnieuw mensen te ontmoeten en weer te reizen.

Later schonk Ursula het mobiliteitsvoertuig van haar overleden echtgenoot aan de hulpdienst, zodat een andere inwoner daarvan gebruik kan maken.

Veel buitenlandse ouderen zonder familie in de buurt

De situatie in San Fulgencio is bijzonder door het grote aantal buitenlandse gepensioneerden.

Volgens actuele bevolkingsgegevens heeft ongeveer 66,8 procent van de inwoners een buitenlandse nationaliteit. Alleen al duizenden inwoners hebben de Britse nationaliteit.

Veel mensen zijn jaren geleden naar Spanje verhuisd om van hun pensioen te genieten.

Maar wanneer een partner overlijdt, de gezondheid achteruitgaat of autorijden niet meer mogelijk is, kan de situatie snel veranderen. Kinderen en andere familieleden wonen vaak honderden of duizenden kilometers verderop.

Een woning in de Spaanse zon kan dan ineens een plaats worden waar iemand vrijwel volledig alleen leeft.

Eenzaamheid steeds groter maatschappelijk probleem

Het Rode Kruis heeft ook landelijk verschillende programma’s om ongewenste eenzaamheid onder ouderen tegen te gaan.

De organisatie wijst erop dat verlies van sociale contacten, overlijden van een partner en verminderde mobiliteit ertoe kunnen leiden dat ouderen steeds verder geïsoleerd raken. Daarom richt het zich niet alleen op acute hulp, maar ook op het behouden van zelfstandigheid en sociale contacten.

In San Fulgencio wordt die ontwikkeling bijzonder zichtbaar door de combinatie van een zeer oude bevolking en het grote aantal buitenlandse inwoners.

Achter een noodoproep zit soms eenzaamheid

SIREM-coördinator Ávila vat het verschil tussen gewone noodhulp en de aanpak in San Fulgencio treffend samen: soms heeft iemand niet in de eerste plaats een ambulance nodig, maar iemand die langskomt, luistert en controleert of alles in orde is.

De sterke groei van het aantal sociale bezoeken laat zien dat die behoefte groot is.

Voor een gemeente die bekendstaat als aantrekkelijke woonplaats voor buitenlandse gepensioneerden, vormt dat ook een bredere uitdaging: ervoor zorgen dat mensen niet alleen oud kunnen worden in Spanje, maar dat ze daarbij ook voldoende ondersteuning en menselijk contact houden.