Recordaantal zelfstandigen in Spanje: vooral hoogopgeleide beroepen groeien, winkels en horeca krimpen

Spanje telt meer zelfstandigen dan ooit. Eind september stonden 3.480.837 mensen ingeschreven bij het speciale socialezekerheidsstelsel voor zelfstandigen, het RETA.

Dat zijn 17.088 zelfstandigen meer dan een maand eerder.

Maar achter het record gaat een opvallende verschuiving schuil. Vooral beroepen waarvoor kennis, opleiding en specialisatie nodig zijn groeien sterk, terwijl traditionele sectoren zoals de detailhandel juist zelfstandigen verliezen.

Ook de horeca kreeg in september een flinke terugval.

Meer dan 3,48 miljoen zelfstandigen

Het Régimen Especial de Trabajadores Autónomos, kortweg RETA, is het Spaanse socialezekerheidsstelsel voor zelfstandigen.

Aan het einde van september stonden daar:

3.480.837 zelfstandigen

geregistreerd.

Begin dit jaar waren dat er nog ongeveer:

3.408.600.

Sinds januari zijn er daarmee ruim 72.000 zelfstandigen bijgekomen.

Ook ten opzichte van een jaar geleden is sprake van forse groei.

Volgens de Seguridad Social waren er in september ruim:

70.000 zelfstandigen meer dan een jaar eerder.

Twee cijfers, allebei correct

Wie verschillende Spaanse nieuwsberichten leest, kan twee iets verschillende totalen tegenkomen.

UPTA gebruikt het aantal mensen dat aan het einde van september bij het RETA stond ingeschreven:

3.480.837.

De Seguridad Social rapporteert daarnaast een gemiddeld aantal gedurende de hele maand:

3.483.645.

Het verschil ontstaat dus door de manier waarop wordt geteld.

In beide gevallen ligt het aantal zelfstandigen op historisch hoog niveau.

Vooral onderwijs groeit sterk

De grootste groei vond in september plaats binnen het onderwijs.

Daar kwamen in één maand:

4.784 zelfstandigen

bij.

Dat kunnen bijvoorbeeld zijn:

• privéleraren;
• trainers;
• taalonderwijzers;
• coaches;
• docenten;
• opleiders;
• en andere zelfstandige onderwijsprofessionals.

De cijfers passen bij een bredere ontwikkeling waarbij steeds meer gespecialiseerde diensten buiten traditionele loondienst worden aangeboden.

Bouw blijft groeien

Ook de bouwsector liet opnieuw stevige groei zien.

In september kwamen er:

3.739 zelfstandigen

bij.

Daarmee telt de bouw inmiddels ongeveer:

420.817 autónomos.

Vooral in regio’s waar veel woningen worden gebouwd of gerenoveerd blijft de vraag naar zelfstandige vakmensen groot.

Denk aan:

• aannemers;
• elektriciens;
• loodgieters;
• tegelzetters;
• schilders;
• timmerlieden;
• installateurs.

Professionele en technische beroepen sterk in opkomst

Een andere opvallende groeisector bestaat uit de professionele, wetenschappelijke en technische dienstverlening.

Daar kwamen in september:

3.325 zelfstandigen

bij.

Het totaal steeg daardoor tot ongeveer:

359.160.

Binnen deze brede categorie vallen onder andere:

• adviseurs;
• architecten;
• ingenieurs;
• juridische professionals;
• accountants;
• marketingprofessionals;
• ontwerpers;
• consultants;
• technische specialisten.

Zorg en sociale dienstverlening groeien eveneens

Ook binnen zorg en maatschappelijke dienstverlening nam het aantal zelfstandigen toe.

Daar kwamen in september:

2.671 mensen

bij.

Verder groeiden ook:

• transport;
• landbouw en veeteelt;
• industrie.

De stijging was daar wel minder sterk.

Nieuwe zelfstandige is steeds vaker specialist

Volgens zelfstandigenorganisatie UPTA is vooral de samenstelling van de groei interessant.

Het beeld van de Spaanse autónomo verandert.

Traditioneel werd bij zelfstandigen vaak gedacht aan:

• de kleine winkelier;
• horecaondernemer;
• taxichauffeur;
• marktkoopman;
• vakman;
• of eigenaar van een familiebedrijf.

Maar steeds meer nieuwe zelfstandigen werken in kennisintensieve beroepen.

Bedrijven besteden bovendien steeds vaker specialistische werkzaamheden uit aan externe zelfstandigen in plaats van daarvoor permanent iemand in dienst te nemen.

Detailhandel blijft zelfstandigen verliezen

Tegenover die groei staat een duidelijke daling in de traditionele detailhandel.

In september verdwenen:

1.277 zelfstandigen

uit de sector.

Het totaal kwam daardoor uit op:

647.959.

In juni waren er nog ongeveer:

650.505 zelfstandigen

in de detailhandel actief.

In slechts drie maanden tijd verdwenen er dus:

2.546.

Winkels onder druk

De daling past bij problemen waarmee veel kleine winkels al langere tijd kampen.

Daaronder vallen:

• hoge huurprijzen;
• hogere personeelskosten;
• energiekosten;
• concurrentie van grote ketens;
• online winkelen;
• veranderend consumentengedrag;
• en kleinere marges.

Vooral kleine zelfstandige winkels hebben minder financiële reserves dan grote winkelketens.

Wanneer kosten stijgen of de omzet enkele maanden tegenvalt, kan dat snel tot sluiting leiden.

Horeca verliest ruim 3.200 zelfstandigen

Nog groter was de daling in de horeca.

In september verdwenen daar:

3.267 zelfstandigen.

Het totaal kwam uit op ongeveer:

326.486.

Dat klinkt alarmerend, maar hierbij speelt een belangrijke factor mee:

het einde van het zomerseizoen.

Veel Spaanse horecaondernemingen, vooral in toeristische kustgebieden en op de eilanden, zijn sterk seizoensgebonden.

Na augustus sluiten sommige bedrijven tijdelijk of beëindigen seizoensactiviteiten.

Winkels en horeca samen 4.544 minder

Samen verloren detailhandel en horeca in september:

4.544 zelfstandigen.

Opvallend genoeg is dat bijna evenveel als het aantal zelfstandigen dat alleen al in het onderwijs erbij kwam.

Dat laat goed zien hoe de samenstelling van het Spaanse ondernemerschap verandert.

Er verdwijnen ondernemers uit traditionele sectoren terwijl andere beroepsgroepen snel groeien.

Groei vooral in kennisintensieve sectoren

De officiële Seguridad Social-cijfers laten hetzelfde bredere patroon zien.

Op jaarbasis behoren onder andere de volgende activiteiten tot de snelste groeiers:

• energievoorziening;
• telecommunicatie;
• computerprogrammering;
• IT-consultancy;
• vastgoedactiviteiten;
• media en contentproductie.

Binnen sommige van deze sectoren groeit het aantal zelfstandigen met percentages die ver boven het gemiddelde liggen.

IT en telecom bijzonder sterke groeiers

Bij telecommunicatie, softwareontwikkeling, computeradvies en digitale infrastructuur ligt de jaarlijkse groei van het aantal zelfstandigen rond:

14%.

Ook vastgoedactiviteiten groeien stevig, met ongeveer:

9%.

Dat zijn groeipercentages die duidelijk boven de algemene toename van het RETA liggen.

De Spaanse zelfstandige wordt daardoor steeds vaker een kenniswerker.

Meer zelfstandigen betekent niet automatisch meer ondernemers

Daarbij is wel een belangrijke nuance nodig.

Iemand die als autónomo staat geregistreerd is juridisch zelfstandige, maar heeft niet noodzakelijk een winkel of klassiek eigen bedrijf.

Onder het Spaanse zelfstandigenstelsel vallen bijvoorbeeld ook:

• freelancers;
• consultants;
• zorgverleners;
• online ondernemers;
• makelaars;
• coaches;
• creatieve beroepen;
• IT-specialisten;
• en mensen die vrijwel uitsluitend voor bedrijven opdrachten uitvoeren.

Het record betekent dus vooral dat meer mensen voor eigen rekening werken.

Discussie over schijnzelfstandigheid

De groei van professionele zelfstandigen roept tegelijkertijd vragen op.

Wanneer een bedrijf iemand als externe zelfstandige inhuurt, maar die persoon feitelijk werkt alsof hij werknemer is, kan sprake zijn van schijnzelfstandigheid.

In Spanje wordt hiervoor vaak de term falso autónomo gebruikt.

De arbeidsinspectie controleert hier al jaren op.

Het is daarom nog te vroeg om te zeggen welk deel van de groei bestaat uit echt ondernemerschap en welk deel voortkomt uit veranderingen in de manier waarop bedrijven personeel en specialisten inhuren.

Spanje breekt meerdere arbeidsmarktrecords

De recordstand bij zelfstandigen past in een bredere sterke Spaanse arbeidsmarkt.

In september telde de Seguridad Social in totaal ruim:

22,4 miljoen werkenden.

Dat is het hoogste niveau dat ooit voor een septembermaand is geregistreerd.

Ten opzichte van een jaar eerder kwamen er bijna:

740.000 geregistreerde werkenden

bij.

De zelfstandigen vormen daarmee ongeveer één op de zes aangesloten werkenden.

Ook steeds meer buitenlandse zelfstandigen

Een andere belangrijke ontwikkeling is de groei van buitenlandse ondernemers.

Het aantal buitenlandse autónomos in Spanje is de afgelopen jaren sterk gestegen.

Daaronder zitten zowel EU-burgers als mensen uit landen buiten de Europese Unie.

In toeristische regio’s zoals:

• Alicante;
• Málaga;
• Balearen;
• Canarische Eilanden;
• Barcelona;
• Madrid

is internationaal ondernemerschap duidelijk zichtbaar.

Ook Nederlanders en Belgen die naar Spanje emigreren kiezen regelmatig voor de autónomo-constructie.

Autónomo is niet hetzelfde als Nederlandse zzp’er

Hoewel autónomo vaak wordt vertaald als zzp’er, zijn de systemen niet volledig vergelijkbaar.

Een Spaanse zelfstandige betaalt maandelijks sociale premies aan de Seguridad Social.

Daartegenover staan sociale rechten zoals onder voorwaarden:

• gezondheidszorg;
• arbeidsongeschiktheidsuitkering;
• pensioenopbouw;
• zwangerschaps- en ouderschapsvoorzieningen;
• en een uitkering bij het beëindigen van de zelfstandige activiteit.

De hoogte van de maandelijkse bijdrage is tegenwoordig gekoppeld aan het netto-inkomen van de ondernemer.

Record verbergt grote verschillen

Het record van ruim 3,48 miljoen zelfstandigen klinkt op het eerste gezicht als puur positief economisch nieuws.

Maar de cijfers vertellen eigenlijk twee verhalen.

Aan de ene kant groeit zelfstandig werk sterk in:

• onderwijs;
• bouw;
• techniek;
• advies;
• IT;
• gezondheidszorg;
• en gespecialiseerde dienstverlening.

Aan de andere kant verdwijnen ondernemers uit:

• winkels;
• traditionele detailhandel;
• en delen van de horeca.

De Spaanse zelfstandigenmarkt wordt dus niet alleen groter.

Hij verandert ook fundamenteel van samenstelling.

Waar de autónomo vroeger vooral werd geassocieerd met de winkelier of horecazaak om de hoek, groeit tegenwoordig juist het aantal hoogopgeleide specialisten dat zijn kennis zelfstandig verkoopt.