Nederland én Spanje zien je als fiscaal inwoner: welk land krijgt dan voorrang?

Een huis in Spanje, regelmatig terug naar Nederland, misschien nog een onderneming of pensioen in Nederland en ondertussen steeds meer tijd aan de Spaanse kust doorbrengen. Voor veel Nederlanders is dat een aantrekkelijke manier van leven.

Fiscaal kan het echter ingewikkeld worden.

Het is namelijk mogelijk dat Spanje én Nederland je volgens hun eigen nationale regels als fiscaal inwoner beschouwen.

Dat betekent niet automatisch dat je over al je inkomen twee keer belasting moet betalen. Nederland en Spanje hebben een belastingverdrag waarin regels staan om zo’n dubbele fiscale woonplaats op te lossen.

De bekende 183-dagenregel is belangrijk, maar niet de enige regel

Veel mensen denken:

‘Ik blijf minder dan 183 dagen in Spanje, dus ik ben automatisch fiscaal inwoner van Nederland.’

Zo eenvoudig is het niet.

Volgens de Spaanse belastingwet word je in beginsel als fiscaal inwoner van Spanje beschouwd wanneer je meer dan 183 dagen gedurende een kalenderjaar in Spanje verblijft.

Maar Spanje gebruikt daarnaast nog een tweede belangrijk criterium.

Je kunt óók als fiscaal inwoner worden gezien wanneer het belangrijkste centrum of de basis van je economische activiteiten en belangen zich direct of indirect in Spanje bevindt.

De Spaanse belastingdienst benadrukt daarom zelf dat fiscale residentie niet uitsluitend wordt bepaald door het aantal dagen dat iemand in Spanje verblijft.

Ook partner en minderjarige kinderen kunnen een rol spelen

Spanje kent bovendien een weerlegbaar vermoeden.

Wanneer je niet wettelijk gescheiden echtgenoot of echtgenote en de minderjarige kinderen die van je afhankelijk zijn gewoonlijk in Spanje wonen, kan worden vermoed dat ook jouw fiscale woonplaats in Spanje ligt.

Dat betekent niet dat gezin in Spanje automatisch beslissend is, maar het is wel een factor waarmee rekening moet worden gehouden.

Nederland kijkt anders naar je woonplaats

Nederland heeft voor natuurlijke personen niet simpelweg dezelfde 183-dagenregel om vast te stellen of je fiscaal inwoner bent.

De Nederlandse Belastingdienst kijkt naar de feitelijke omstandigheden en je duurzame persoonlijke banden met Nederland.

Daarbij kunnen onder andere meetellen:

• waar je de meeste tijd verblijft;
• waar je partner en gezin wonen;
• waar je werkt;
• waar je woning beschikbaar is;
• waar je verzekerd bent;
• waar je huisarts is;
• waar eventuele kinderen naar school gaan;
• welke sociale en financiële banden je met Nederland hebt.

Alleen uitschrijven uit de Nederlandse Basisregistratie Personen betekent daarom niet automatisch dat Nederland je fiscaal niet langer als inwoner kan beschouwen.

Andersom maakt alleen een Spaanse empadronamiento je evenmin automatisch fiscaal inwoner van Spanje.

Wanneer beide landen zeggen dat je inwoner bent

Dan ontstaat wat wordt genoemd dubbele fiscale woonplaats.

Dat klinkt alsof je vervolgens in twee landen volledig inkomstenbelasting moet betalen, maar daarvoor bestaat juist het belastingverdrag tussen Nederland en Spanje.

Artikel 4 van dat verdrag bevat een reeks zogenoemde tie-breakerregels.

Die worden in een vaste volgorde toegepast.

1. Waar heb je een duurzaam beschikbare woning?

Eerst wordt gekeken in welk land je een duurzame woning tot je beschikking hebt.

Dat hoeft niet uitsluitend een woning in eigendom te zijn.

Ook een duurzaam beschikbare huurwoning kan meetellen.

Heb je alleen in Spanje permanent een woning tot je beschikking, dan wijst het verdrag in beginsel richting Spanje.

Heb je zowel in Nederland als Spanje een woning die duurzaam beschikbaar is, dan moet naar de volgende regel worden gekeken.

2. Waar ligt het centrum van je levensbelangen?

Dit wordt vaak het centrum van de levensbelangen of centre of vital interests genoemd.

Daarbij wordt gekeken met welk land je persoonlijke en economische betrekkingen het sterkst zijn.

Denk bijvoorbeeld aan:

• waar je partner woont;
• waar je kinderen wonen;
• waar je sociale leven zich afspeelt;
• waar je werkt of onderneemt;
• waar je belangrijkste economische activiteiten plaatsvinden;
• waar je vermogen en zakelijke belangen zijn geconcentreerd.

Het gaat dus om het totaalbeeld.

Een Nederlandse bankrekening of een Spaanse woning alleen bepaalt niet automatisch de uitkomst.

3. Waar verblijf je gewoonlijk?

Kan ook uit het centrum van levensbelangen geen duidelijke winnaar worden bepaald, dan kijkt het belastingverdrag naar het land waar je gewoonlijk verblijft.

Hier wordt dus gekeken naar je feitelijke leefpatroon.

Wie structureel veel meer tijd in Spanje dan Nederland doorbrengt, kan daardoor richting Spanje worden getrokken.

4. Welke nationaliteit heb je?

Blijft ook daarna onduidelijk in welk land je verdragsinwoner bent, dan wordt gekeken naar je nationaliteit.

Een Nederlander zou volgens deze stap in beginsel aan Nederland worden toegewezen.

Maar deze stap wordt pas gebruikt wanneer de eerdere criteria geen oplossing geven.

5. Uiteindelijk moeten Nederland en Spanje het samen oplossen

Heb je de nationaliteit van beide landen of van geen van beide en bieden ook de voorgaande criteria geen oplossing, dan moeten de bevoegde belastingautoriteiten van Nederland en Spanje in onderling overleg bepalen waar je voor het verdrag woont.

De volgorde volgens het belastingverdrag is dus:

duurzame woning → centrum levensbelangen → gewoonlijk verblijf → nationaliteit → overleg tussen belastingdiensten.

Voorbeeld: huis in beide landen

Stel:

Je bezit een woning in Nederland én een woning aan de Costa Blanca.

Je verblijft ongeveer de helft van het jaar in ieder land.

Je partner woont voornamelijk in Spanje, je dagelijkse leven speelt zich daar af en je belangrijkste onderneming wordt vanuit Spanje geleid.

Nederland kan vanwege je resterende banden mogelijk nog argumenten zien voor Nederlandse fiscale woonplaats.

Spanje kan eveneens stellen dat je daar fiscaal inwoner bent.

Omdat in beide landen een permanente woning beschikbaar is, wordt vervolgens gekeken naar het centrum van de levensbelangen.

In zo’n situatie kunnen de sterkere persoonlijke en economische banden met Spanje uiteindelijk doorslaggevend zijn.

Ander voorbeeld: overwinteraar met sterke Nederlandse banden

Stel dat je ieder jaar vijf maanden in Alicante verblijft.

Je woning in Nederland blijft permanent beschikbaar, je partner woont daar, je onderneming wordt vanuit Nederland geleid, je verzekeringen en sociale leven bevinden zich voornamelijk in Nederland en je keert daar ieder jaar structureel terug.

Alleen die vijf maanden in Spanje betekenen dan niet dat Spanje automatisch je fiscale woonland wordt.

Je kunt overigens als niet-resident nog steeds Spaanse belastingen verschuldigd zijn, bijvoorbeeld omdat je een Spaanse woning bezit.

Fiscaal resident zijn is iets anders dan belasting betalen in Spanje

Dit is een belangrijk onderscheid.

Je hoeft geen fiscaal inwoner van Spanje te zijn om in Spanje belasting te moeten betalen.

Heb je als Nederlandse inwoner een tweede woning in Spanje, dan kunnen bijvoorbeeld Spaanse belastingen verschuldigd zijn over:

• de Spaanse woning;
• huurinkomsten;
• een eventuele verkoopwinst;
• bepaalde andere Spaanse inkomsten.

Je blijft dan echter in beginsel niet-resident belastingplichtig in Spanje.

Ben je daarentegen fiscaal inwoner van Spanje, dan moet Spanje in beginsel je wereldwijde inkomen in de Spaanse inkomstenbelasting betrekken, waarbij het belastingverdrag bepaalt welke inkomsten uiteindelijk door welk land mogen worden belast.

Dubbele fiscale woonplaats betekent niet automatisch dubbele belasting

Nederland en Spanje kunnen allebei fiscale belangen hebben bij dezelfde persoon.

Het belastingverdrag bepaalt vervolgens onder andere welk land voor verdragsdoeleinden je woonland is en welk land verschillende soorten inkomen mag belasten.

Bijvoorbeeld:

• salaris;
• pensioen;
• ondernemingsinkomen;
• inkomsten uit vastgoed;
• dividend;
• rente;
• vermogenswinsten.

Soms mag één land heffen en het andere niet.

In andere situaties mag het bronland belasting heffen en moet het woonland vervolgens een methode toepassen om dubbele belasting te voorkomen.

Daarom is dubbele fiscale woonplaats iets anders dan twee keer belasting betalen over hetzelfde inkomen.

Een Spaanse woning maakt je nog geen Spaanse fiscaal inwoner

Ook dit wordt regelmatig verkeerd begrepen.

Een vakantiewoning aan de Costa Blanca, Costa del Sol of elders in Spanje maakt je niet automatisch fiscaal inwoner van Spanje.

Hetzelfde geldt voor:

• een NIE-nummer;
• een Spaanse bankrekening;
• inschrijving bij een Spaanse gemeente;
• een Spaanse auto;
• een Spaanse zorgpas.

Dit kunnen wel omstandigheden zijn die samen met andere feiten relevant worden, maar geen van deze zaken bepaalt afzonderlijk je fiscale woonplaats.

Houd je dagen goed bij

Wie gedurende het jaar regelmatig tussen Nederland en Spanje reist, doet er verstandig aan precies bij te houden waar hij verblijft.

Bewaar bijvoorbeeld:

• vliegtickets;
• tolbetalingen;
• hotelboekingen;
• creditcard- en banktransacties;
• agenda’s;
• doktersafspraken;
• energieverbruik;
• andere documenten waarmee aanwezigheid kan worden aangetoond.

De Spaanse belastingdienst kan bij discussie bewijs verlangen over waar iemand werkelijk verbleef.

Ga dus niet uit van een globale schatting als je rond de 183 dagen zit.

Let ook op kortdurende afwezigheden

De Spaanse 183-dagenberekening is bovendien ingewikkelder dan simpelweg alle dagen tellen waarop je fysiek in Spanje bent.

Volgens de Spaanse belastingwet kunnen bepaalde sporadische afwezigheden worden meegenomen bij de beoordeling, tenzij je onder andere kunt aantonen dat je fiscaal resident bent in een ander land.

Daarom is het riskant om bijvoorbeeld precies op 182 fysiek getelde dagen uit te komen en ervan uit te gaan dat daarmee iedere discussie onmogelijk is.

Uitschrijven uit Nederland lost alles niet automatisch op

Wie naar Spanje verhuist, schrijft zich doorgaans uit Nederland wanneer hij aan de Nederlandse voorwaarden daarvoor voldoet.

Maar fiscale residentie wordt uiteindelijk op basis van belastingregels en feitelijke omstandigheden beoordeeld.

Je kunt dus niet eenvoudig zelf kiezen:

‘Vanaf 1 januari betaal ik liever belasting in Spanje.’

De werkelijkheid van wonen, werken en leven moet met die positie overeenkomen.

Andersom geldt hetzelfde voor Spanje

Je kunt ook niet uitsluitend door je Spaanse administratie zo in te richten automatisch bepalen dat Spanje je fiscale woonland is.

Wanneer Nederland op grond van zijn nationale regels eveneens fiscale residentie aanneemt, moeten uiteindelijk de regels uit het belastingverdrag worden toegepast.

Wanneer wordt professioneel advies verstandig?

Bij een eenvoudige situatie is vaak goed vast te stellen waar iemand woont.

Maar advies van een fiscalist met kennis van zowel het Nederlandse als Spaanse belastingrecht is verstandig wanneer je bijvoorbeeld:

• huizen in beide landen hebt;
• ongeveer een half jaar in ieder land verblijft;
• een Nederlandse onderneming hebt maar vanuit Spanje werkt;
• pensioen uit verschillende bronnen ontvangt;
• partner en gezin in een ander land wonen;
• aanzienlijke beleggingen of vermogen hebt;
• van plan bent definitief te emigreren;
• door beide belastingdiensten als inwoner wordt aangemerkt.

Juist bij fiscale woonplaats kunnen kleine feitelijke verschillen grote financiële gevolgen hebben.

Onthoud vooral dit

De vaak gehoorde regel:

‘minder dan 183 dagen in Spanje = altijd fiscaal inwoner van Nederland’

is te simpel.

Spanje kijkt behalve naar het aantal dagen ook naar je economische belangen en bepaalde gezinssituaties. Nederland beoordeelt juist het totaal van je duurzame persoonlijke omstandigheden.

Wanneer beide landen je volgens hun eigen regels als inwoner beschouwen, geeft het belastingverdrag de doorslag via deze volgorde:

woning → centrum van levensbelangen → gewoonlijk verblijf → nationaliteit → onderling overleg.

Wie structureel tussen Nederland en Spanje woont, doet er daarom verstandig aan niet alleen zijn dagen, maar ook zijn feitelijke persoonlijke en economische banden goed in beeld te hebben.