Extra belasting op leegstaande woningen van tafel: dit geldt nu in Spanje

De Spaanse regering wilde eigenaren van leegstaande woningen zwaarder kunnen belasten, maar een belangrijk deel van die nieuwe plannen heeft het parlement niet overleefd.

Het woondecreet waarin de maatregelen waren opgenomen trad op 1 oktober in werking, maar werd een dag later door het Spaanse Congres verworpen. Daardoor zijn de nieuwe regels alweer van tafel.

Toch betekent dit niet dat gemeenten helemaal niets kunnen doen tegen langdurig leegstaande woningen. Spanje kende namelijk al vóór het nieuwe decreet mogelijkheden om de jaarlijkse onroerendgoedbelasting, de IBI, fors te verhogen.

Nieuwe regels slechts één dag van kracht

De regering presenteerde eind september een omvangrijk pakket maatregelen om meer woningen beschikbaar te krijgen voor permanente bewoning.

Een van de belangrijkste voorstellen was een uitbreiding van de mogelijkheden voor gemeenten om extra IBI-belasting te heffen op woningen die langdurig leegstaan.

Het decreet trad op 1 oktober 2026 in werking.

Maar omdat een Spaans koninklijk wetsbesluit vervolgens door het Congres moet worden goedgekeurd, was een stemming noodzakelijk.

Op 2 oktober kreeg het pakket onvoldoende steun en werd het ingetrokken.

Tot 150% extra IBI was mogelijk

Volgens het nieuwe voorstel zouden gemeenten in bepaalde situaties een forse toeslag op de IBI kunnen opleggen.

Vooral in officieel aangewezen gebieden met een gespannen woningmarkt zouden gemeenten meer mogelijkheden hebben gekregen om leegstand aan te pakken.

De verhoging kon afhankelijk van de situatie oplopen tot 150% bovenop de normale IBI.

Dat betekent niet dat de totale belasting 150% zou bedragen. Een toeslag van 150% betekent dat iemand uiteindelijk 2,5 keer het normale IBI-bedrag zou betalen.

Bij een normale IBI van bijvoorbeeld €600 per jaar zou een maximale toeslag van 150% nog eens €900 betekenen.

De totale rekening zou dan uitkomen op:

€1.500 per jaar.

Maar er bestond al een leegstandsboete

Belangrijk is dat de mogelijkheid om leegstaande woningen via de IBI zwaarder te belasten niet nieuw was.

Sinds de Spaanse Woningwet van 2023 kunnen gemeenten onder bepaalde voorwaarden al een extra belasting opleggen.

Een woning kan daarbij als permanent leegstaand worden aangemerkt wanneer deze meer dan twee jaar onafgebroken leegstaat zonder geldige reden.

Bij de bestaande landelijke regeling geldt dit in beginsel voor eigenaren die vier of meer woningen voor residentieel gebruik bezitten.

Wanneer kan de bestaande toeslag worden toegepast?

Gemeenten kunnen onder de bestaande regeling een toeslag heffen van:

Tot 50% extra IBI wanneer een woning langer dan twee jaar leegstaat.

Tot 100% extra IBI wanneer de woning langer dan drie jaar leegstaat.

Daarnaast kan nog eens maximaal 50 procentpunt extra worden toegevoegd wanneer dezelfde eigenaar twee of meer leegstaande woningen binnen dezelfde gemeente bezit.

Daardoor kan de totale toeslag in bepaalde situaties ook onder de bestaande wet oplopen tot maximaal 150%.

Het grote verschil zit dus vooral in de voorwaarden waaronder gemeenten deze verhogingen mogen toepassen.

Gemeente beslist zelf

Een extra IBI-heffing voor leegstaande woningen wordt niet automatisch door de Spaanse belastingdienst opgelegd.

Gemeenten moeten deze mogelijkheid zelf opnemen in hun lokale belastingverordening.

Dat betekent dat de regels per gemeente kunnen verschillen.

De gemeente moet bovendien kunnen aantonen dat een woning daadwerkelijk langdurig leegstaat.

Daarvoor kunnen onder andere gegevens worden gebruikt over:

• inschrijving in het bevolkingsregister;
• waterverbruik;
• elektriciteitsverbruik;
• andere nutsvoorzieningen;
• daadwerkelijke bewoning van de woning.

De eigenaar moet bovendien eerst de gelegenheid krijgen om aan te tonen waarom de woning leegstaat.

Niet iedere lege woning wordt als leegstaand beschouwd

De Spaanse wet kent verschillende situaties waarin langdurige leegstand gerechtvaardigd kan zijn.

Een eigenaar krijgt dus niet automatisch een hogere belasting omdat een woning enige tijd niet wordt gebruikt.

Geldige redenen kunnen bijvoorbeeld zijn:

• tijdelijk verblijf elders vanwege werk;
• studie of opleiding;
• gezondheidsproblemen;
• afhankelijkheid of zorgbehoefte;
• een ingrijpende verbouwing of renovatie;
• een juridische procedure waardoor de woning niet kan worden gebruikt;
• een woning die aantoonbaar te koop staat;
• een woning die aantoonbaar te huur wordt aangeboden.

Ook tweede woningen kunnen onder bepaalde omstandigheden buiten de definitie van permanente leegstand vallen.

Vakantiewoning is niet automatisch een leegstaande woning

Dit onderscheid is vooral belangrijk voor Nederlanders en Belgen met een tweede huis in Spanje.

Een woning die enkele maanden per jaar niet wordt gebruikt, is niet automatisch een ‘vivienda vacía’ waarop een leegstandstoeslag kan worden toegepast.

Er moet sprake zijn van langdurige leegstand volgens de wettelijke definitie én de gemeente moet de leegstand formeel vaststellen.

Een vakantiewoning waar de eigenaar bijvoorbeeld ieder jaar enkele maanden verblijft, valt dus niet simpelweg onder dezelfde regels als een woning die jarenlang ongebruikt blijft.

Nieuwe regels voor toeristische woningen eveneens geschrapt

Het nu verworpen woondecreet ging nog verder.

In officieel aangewezen gespannen woningmarkten zouden gemeenten ook extra IBI mogen heffen op woningen die als toeristische accommodatie worden gebruikt.

Daarbij was voorzien in toeslagen die konden oplopen naarmate één eigenaar meer toeristische woningen bezit.

Ook deze nieuwe regeling is door het wegstemmen van het woondecreet voorlopig van tafel.

Dat betekent overigens niet dat toeristische verhuur overal vrij is. Gemeenten en autonome regio’s kunnen via andere wetgeving nog steeds vergunningen, registratieverplichtingen en beperkingen voor vakantieverhuur hanteren.

Ook belastingvoordeel bij verkoop aan overheid gaat niet door

De regering wilde eigenaren tegelijkertijd stimuleren om leegstaande of particuliere woningen aan de publieke woningvoorraad toe te voegen.

Daarvoor waren belastingvoordelen voorzien wanneer een woning aan een overheidsinstantie of aangewezen organisatie werd verkocht en vervolgens permanent als betaalbare of sociale woning beschikbaar zou blijven.

Ook deze fiscale maatregelen maakten deel uit van het verworpen pakket.

Ze kunnen alleen terugkomen wanneer de regering daarvoor opnieuw voldoende steun in het parlement weet te vinden.

Waarom wil Spanje leegstaande woningen aanpakken?

Spanje kampt met een groot tekort aan betaalbare woningen, vooral in grote steden, toeristische gebieden en populaire kustregio’s.

Tegelijkertijd staan er verspreid over Spanje woningen leeg.

Dat betekent echter niet automatisch dat die lege woningen zich bevinden op de plaatsen waar de woningnood het grootst is.

Veel langdurig leegstaande woningen liggen bijvoorbeeld in dunbevolkte landelijke gebieden, terwijl de grootste vraag juist bestaat in steden als Madrid, Barcelona, Málaga, Valencia en populaire kustplaatsen.

Daarom blijft het inzetten van leegstaande woningen slechts één onderdeel van de bredere Spaanse woningdiscussie.

Wat betekent dit voor huiseigenaren in Spanje?

Voor mensen met één tweede woning in Spanje verandert er door het verworpen woondecreet op dit moment weinig.

Er komt dus geen nieuwe landelijke belasting van automatisch 150% op iedere woning die drie jaar leegstaat.

Dat beeld zou te simpel zijn.

Wel blijft de bestaande Spaanse regelgeving van kracht waarmee gemeenten onder specifieke voorwaarden een verhoogde IBI kunnen opleggen aan langdurig leegstaande woningen.

Vooral eigenaren van meerdere woningen moeten daar rekening mee houden.

Nieuwe plannen kunnen terugkomen

Dat het woondecreet is verworpen betekent niet dat de discussie is afgelopen.

De Spaanse regering kan onderdelen van het pakket opnieuw indienen, aanpassen of afzonderlijk aan het parlement voorleggen.

Daarvoor zal zij opnieuw voldoende politieke steun moeten vinden.

Voor huizenbezitters in Spanje blijft het daarom belangrijk onderscheid te maken tussen bestaande wetgeving, nieuwe voorstellen en regels die daadwerkelijk zijn aangenomen.

Op dit moment geldt in ieder geval: de strengere maatregelen uit het woondecreet van eind september zijn na de stemming van 2 oktober 2026 niet langer van kracht.