Wie is Carles Puigdemont en waarom kan zijn terugkeer naar Spanje zoveel losmaken?
De voormalige Catalaanse president Carles Puigdemont kan mogelijk na bijna tien jaar terugkeren naar Spanje. Een Spaanse rechter heeft het arrestatiebevel tegen hem opgeheven, kort nadat het Constitutioneel Hof een eerdere uitspraak over zijn uitsluiting van de amnestieregeling had teruggedraaid. Daarmee is opnieuw beweging gekomen in een van de meest beladen politieke dossiers van Spanje.
Van journalist naar Catalaans president
Puigdemont werd geboren in Amer, in de provincie Girona. Hij begon zijn loopbaan in de journalistiek en werkte onder meer voor de Catalaanstalige krant El Punt, waar hij uiteindelijk hoofdredacteur werd. Daarna stapte hij de politiek in.
In 2011 werd hij burgemeester van Girona. Vijf jaar later, in 2016, werd hij gekozen tot president van de Catalaanse regering. Daarmee kwam hij aan het hoofd te staan van een regio waarin de roep om onafhankelijkheid steeds sterker werd.
Onafhankelijkheidsreferendum van 2017
Puigdemont werd internationaal bekend door zijn rol rond het Catalaanse onafhankelijkheidsreferendum van 1 oktober 2017.
Dat referendum was door het Spaanse Constitutionele Hof verboden, maar de Catalaanse regering liet de stemming toch doorgaan. Van de mensen die hun stem uitbrachten koos ongeveer 92 procent voor onafhankelijkheid, bij een opkomst van circa 43 procent.
De stemming leidde tot grote spanningen. Spaanse politie-eenheden traden op bij verschillende stembureaus en beelden daarvan gingen de hele wereld over.
Eenzijdige onafhankelijkheidsverklaring
Op 27 oktober 2017 riep het Catalaanse parlement eenzijdig de onafhankelijkheid uit.
De Spaanse regering onder premier Mariano Rajoy reageerde direct. De Catalaanse regering werd afgezet, Madrid nam tijdelijk rechtstreeks het bestuur over en er werden nieuwe regionale verkiezingen uitgeschreven.
Tegen Puigdemont en andere leden van zijn regering werden daarna strafrechtelijke procedures gestart.
Vertrek naar België
Puigdemont verliet Spanje in 2017 en vestigde zich uiteindelijk in België.
Volgens The Olive Press stak hij destijds Frankrijk binnen verborgen in de kofferbak van een auto. Vanuit België bleef hij politiek actief. In 2019 werd hij gekozen tot lid van het Europees Parlement.
Later werd hij leider van Junts per Catalunya, de Catalaanse pro-onafhankelijkheidspartij die een belangrijke rol is blijven spelen in de Spaanse politiek.
Junts werd cruciaal voor Sánchez
Na de Spaanse verkiezingen van 2023 kreeg Junts onverwacht veel invloed in Madrid.
Premier Pedro Sánchez had de steun van Junts en andere regionale partijen nodig om voldoende parlementaire steun te krijgen voor een nieuwe regering.
Daarbij werd overeenstemming bereikt over een controversiële amnestiewet voor personen die betrokken waren bij het Catalaanse onafhankelijkheidsproces.
Amnestiewet leidde tot juridische strijd
Puigdemont werd gezien als een van de bekendste personen die van de amnestieregeling zouden kunnen profiteren.
Toch oordeelde een rechtbank eerder dat bepaalde beschuldigingen, waaronder vermeend misbruik van overheidsgeld, niet onder de amnestie vielen. Daardoor bleef een arrestatiebevel tegen hem van kracht.
Dat maakte een normale terugkeer naar Spanje lange tijd onmogelijk.
Korte terugkeer naar Barcelona in 2024
Ondanks het arrestatiebevel verscheen Puigdemont in 2024 onverwacht toch korte tijd in Barcelona.
Hij hield daar een toespraak voor aanhangers en wist vervolgens opnieuw te verdwijnen voordat de politie hem kon aanhouden. Het incident leidde destijds tot veel kritiek en vragen over de beveiliging en politieaanpak.
Arrestatiebevel nu opgeheven
Op dinsdag 6 oktober 2026 werd het arrestatiebevel tegen Puigdemont opgeheven.
Dat gebeurde enkele uren nadat het Spaanse Constitutionele Hof een eerdere uitspraak had vernietigd waardoor Puigdemont buiten de amnestiewet viel.
Daardoor is de weg vrijgekomen voor een mogelijke terugkeer naar Spanje.
Mogelijke terugkeer vlak voor verkiezingen
De timing is politiek opvallend.
Spanje houdt op 29 november 2026 vervroegde landelijke verkiezingen. Puigdemont blijft leider van Junts en zijn terugkeer kan daardoor samenvallen met een zeer intensieve verkiezingsperiode.
Zijn rol in de Catalaanse onafhankelijkheidsstrijd maakt hem nog altijd tot een sterk polariserende politieke figuur. Voor zijn aanhangers staat hij symbool voor Catalaanse zelfbeschikking, terwijl tegenstanders hem verantwoordelijk houden voor het overtreden van de Spaanse grondwettelijke orde in 2017.
Catalaanse kwestie blijft actueel
De mogelijke terugkeer van Puigdemont laat zien dat de gevolgen van de crisis van 2017 nog altijd doorwerken in de Spaanse politiek.
De relatie tussen Catalonië en Madrid, regionale autonomie, de amnestiewet en de toekomst van de Catalaanse onafhankelijkheidsbeweging blijven onderwerpen die ook tijdens de komende verkiezingscampagne waarschijnlijk een belangrijke rol zullen spelen.
