Spaanse ‘kleinkinderenwet’ zorgt voor honderdduizenden nieuwe Spanjaarden en discussie over stemrecht
De zogenoemde ‘Ley de Nietos’, oftewel de Spaanse kleinkinderenwet, heeft honderdduizenden nakomelingen van Spanjaarden de mogelijkheid gegeven om de Spaanse nationaliteit te verkrijgen. De regeling is vooral bedoeld voor families die Spanje verlieten tijdens de Burgeroorlog en de dictatuur van Franco. Nu steeds meer nieuwe Spanjaarden ook stemrecht kunnen krijgen, is de wet uitgegroeid tot onderwerp van een stevige politieke en juridische discussie.
Het Spaanse Hooggerechtshof heeft op 8 september 2026 bovendien voorlopig ingegrepen in de automatische opname van bepaalde nieuwe Spanjaarden in het kiesregister.
Wat is de Ley de Nietos?
De naam ‘Ley de Nietos’ wordt veel gebruikt, maar officieel gaat het niet om een afzonderlijke wet. De regeling maakt deel uit van de Ley de Memoria Democrática, de Wet op de Democratische Herinnering, die in oktober 2022 van kracht werd.
De regeling moest historisch onrecht herstellen voor Spanjaarden die door de Burgeroorlog en de daaropvolgende dictatuur het land verlieten en in veel gevallen hun Spaanse nationaliteit verloren of opgaven.
Hun nakomelingen kregen daardoor onder bepaalde voorwaarden de mogelijkheid om de Spaanse nationaliteit van oorsprong aan te vragen. Het gaat dus niet slechts om een verblijfsvergunning: wie de aanvraag toegekend krijgt, wordt volwaardig Spaans staatsburger.
Wie kwam ervoor in aanmerking?
De regeling gold onder andere voor mensen die buiten Spanje zijn geboren en een vader, moeder, grootvader of grootmoeder hebben die oorspronkelijk Spaans was en de nationaliteit verloor of moest opgeven als gevolg van ballingschap.
Ook andere groepen konden gebruikmaken van de regeling.
Zo konden kinderen van Spaanse vrouwen die vóór de invoering van de Spaanse grondwet van 1978 hun nationaliteit verloren door met een buitenlander te trouwen een aanvraag indienen.
Daarnaast kwamen meerderjarige kinderen van mensen die via eerdere regelingen de Spaanse nationaliteit hadden verkregen onder bepaalde voorwaarden in aanmerking.
Aanvraagtermijn inmiddels gesloten
Aanvragen moesten via Spaanse consulaten in het buitenland worden ingediend. Daarbij moesten kandidaten onder andere geboorteakten en documenten overleggen waarmee de familieband met een Spaanse voorouder kon worden aangetoond.
De oorspronkelijke aanvraagperiode werd verlengd, maar liep uiteindelijk af in oktober 2025.
De belangstelling was enorm. Spaanse consulaten hebben grote aantallen dossiers ontvangen en honderdduizenden aanvragen zijn inmiddels goedgekeurd. Tegelijkertijd wachten nog zeer veel aanvragers op behandeling van hun dossier.
Steeds meer Spanjaarden wonen in het buitenland
De regeling is inmiddels duidelijk zichtbaar in de bevolkingscijfers.
Op 1 januari 2026 stonden ongeveer 3,2 miljoen Spaanse staatsburgers in het buitenland geregistreerd, een stijging van 5,1 procent ten opzichte van een jaar eerder.
Volgens deskundigen is een belangrijk deel van die stijging te verklaren door mensen die via de kleinkinderenregeling de Spaanse nationaliteit hebben verkregen.
Vooral in Latijns-Amerikaanse landen wonen grote gemeenschappen van mensen met Spaanse voorouders. Argentinië speelt daarbij een belangrijke rol vanwege de enorme Spaanse emigratie naar het land in de vorige eeuw.
Spaanse nationaliteit betekent ook politieke rechten
De discussie is de afgelopen maanden vooral verschoven naar het stemrecht.
Wie de Spaanse nationaliteit verkrijgt en correct in het Spaanse kiesregister voor inwoners in het buitenland, het CERA, wordt opgenomen, kan in beginsel deelnemen aan Spaanse verkiezingen.
Daarmee kan de uitbreiding van het aantal Spaanse staatsburgers in het buitenland uiteindelijk ook gevolgen hebben voor het electoraat.
Dat betekent overigens niet dat iedere nieuwe Spanjaard automatisch daadwerkelijk gaat stemmen. De opkomst onder Spaanse kiezers in het buitenland ligt traditioneel veel lager dan onder kiezers die in Spanje zelf wonen.
Hooggerechtshof grijpt voorlopig in
Op dinsdag 8 september 2026 kwam er een belangrijke nieuwe ontwikkeling.
Het Spaanse Hooggerechtshof besloot voorlopig de electorale werking van een deel van de inschrijvingen op te schorten. De maatregel geldt totdat het hof definitief uitspraak heeft gedaan over een rechtszaak die door Vox en Iustitia Europa is aangespannen.
Personen die duidelijk kunnen aantonen dat zij kind of kleinkind zijn van een Spaanse balling die Spanje om politieke, ideologische, religieuze redenen of vanwege seksuele geaardheid of identiteit moest verlaten, vallen niet onder deze blokkade.
Voor andere betrokkenen kan de opname in het kiesregister voorlopig worden opgeschort. Ook de electorale werking van bepaalde bestaande inschrijvingen wordt tijdelijk stilgezet.
Regering en oppositie lijnrecht tegenover elkaar
De kwestie is inmiddels sterk gepolitiseerd.
Vox en Iustitia Europa stellen dat de manier waarop de regeling werd toegepast ertoe kon leiden dat mensen te gemakkelijk in het buitenlandse kiesregister terechtkwamen. Ook PP-leider Alberto Núñez Feijóo heeft kritiek geuit en gesproken over mogelijke beïnvloeding van het electoraat.
De Spaanse regering bestrijdt die beschuldigingen. Ook het Openbaar Ministerie en de landsadvocaat verzetten zich tegen een algemene beperking van het stemrecht en wezen erop dat het om een grondrecht van Spaanse staatsburgers gaat.
De regering liet na de uitspraak weten het besluit van het Hooggerechtshof niet te delen en benadrukte dat het om een voorlopige maatregel gaat. Het hof heeft nog geen definitief oordeel gegeven over de zaak.
Grote gevolgen voor Spanje én Spanjaarden in het buitenland
Wat begon als een regeling om historisch onrecht tegenover Spaanse emigranten en ballingen te herstellen, heeft daarmee onverwacht ook een grote politieke dimensie gekregen.
Honderdduizenden mensen hebben inmiddels via deze regeling de Spaanse nationaliteit gekregen en nog veel aanvragen moeten worden verwerkt.
De komende uitspraak van het Hooggerechtshof zal daarom niet alleen belangrijk zijn voor de betrokken families, maar mogelijk ook voor de samenstelling van het Spaanse electoraat in toekomstige verkiezingen.
