Vijf jaar na vulkaanuitbarsting La Palma wonen gezinnen nog steeds in tijdelijke woningen
Bijna vijf jaar nadat de vulkaan Tajogaite op La Palma uitbarstte, is het leven voor een deel van de getroffen bewoners nog altijd niet teruggekeerd naar normaal. Gezinnen wonen nog steeds in 68 tijdelijke modulaire en houten woningen, terwijl de oorspronkelijke bedoeling was dat deze slechts als noodoplossing zouden dienen.
De uitbarsting begon op 19 september 2021 en duurde 85 dagen en acht uur. Lava bedekte uiteindelijk ruim 1.200 hectare en veranderde grote delen van het Valle de Aridane voorgoed. Volgens de gegevens van het kadaster werden 1.676 gebouwen getroffen, waarvan 1.345 een woonfunctie hadden.
881 eerste woningen verdwenen onder de lava
Voor honderden gezinnen betekende de ramp letterlijk het verlies van hun thuis.
Volgens de huidige cijfers van de Canarische regering gingen 881 woningen die als hoofdverblijf dienden verloren onder de lavastromen. Voor vrijwel al deze woningen zijn inmiddels compensaties toegekend. Slechts een klein aantal dossiers wacht nog op afronding, bijvoorbeeld vanwege ingewikkelde erfenissen of ontbrekende eigendomsdocumenten.
De huidige regionale regering voerde vanaf 2024 een systeem in waarbij eigenaren werden gecompenseerd op basis van de werkelijke waarde van wat zij verloren.
Toch lost geld alleen het probleem niet op.
Huizenprijzen maken nieuwe start moeilijk
Voor sommige slachtoffers blijkt de ontvangen vergoeding inmiddels onvoldoende om een vergelijkbare woning terug te kopen.
De huizenprijzen op de Canarische Eilanden zijn de afgelopen jaren sterk gestegen. Bouwgrond is schaars en ook nieuwbouw is duurder geworden.
Bewoners die hun huis, tuin en soms landbouwgrond tegelijk verloren, moeten daardoor niet alleen op zoek naar een nieuwe woning, maar vaak ook naar een compleet nieuwe leefomgeving.
Dat verklaart mede waarom sommige gezinnen vijf jaar na de ramp nog steeds afhankelijk zijn van tijdelijke huisvesting.
Nog 68 tijdelijke woningen in gebruik
Volgens de regionale overheid wonen momenteel nog families in 68 modulaire of houten noodwoningen.
Deze huizen werden na de eruptie geplaatst om mensen snel onderdak te bieden, maar wat als tijdelijke voorziening begon, is voor sommige bewoners uitgegroeid tot een verblijf van meerdere jaren.
De overheid erkent dat deze situatie langer voortduurt dan gewenst.
Voor elke bewoner ligt de situatie anders. Sommigen wachten op een nieuwbouwproject, anderen hebben wel financiële compensatie ontvangen maar kunnen daarmee geen passende woning vinden.
53 nieuwe woningen in Los Llanos
Een belangrijke stap moet komen van een nieuw wooncomplex in Los Llanos de Aridane.
Daar worden momenteel 53 woningen gebouwd die met voorrang bestemd zijn voor slachtoffers van de vulkaan die nog in container- of houten woningen verblijven.
Het project kost ongeveer 10,3 miljoen euro en wordt gefinancierd door de Canarische regering. De woningen worden als betaalbare sociale huur aangeboden.
Het doel is om juist mensen te helpen die hun compensatie wel hebben ontvangen, maar financieel niet in staat zijn zelf opnieuw een huis te kopen of te bouwen.
Inmiddels ongeveer 200 bouwvergunningen
Langzaam komt ook de particuliere wederopbouw op gang.
Volgens Pedro Afonso, vice-minister voor de economische en sociale wederopbouw van La Palma, zijn inmiddels ongeveer 200 vergunningen verleend voor de bouw van nieuwe woningen.
Op sommige plekken zijn zelfs alweer woningen gebouwd op of naast de afgekoelde lavavelden.
Dat was enkele jaren geleden vrijwel ondenkbaar. Nieuwe regelgeving heeft het mogelijk gemaakt om onder bepaalde voorwaarden weer te bouwen in gebieden die door de eruptie zijn getroffen.
Todoque blijft grotendeels verdwenen
Voor het voormalige dorp Todoque is herstel veel ingewikkelder.
De plaats werd vrijwel volledig door de lava bedekt. Op sommige plekken ligt de oorspronkelijke grond tientallen meters onder gestold vulkanisch gesteente.
Wegen, huizen, landbouwgrond en complete buurten verdwenen.
Daarmee ging volgens bewoners veel meer verloren dan alleen vastgoed. Sociale contacten, burenstructuren, familiegeschiedenis en dagelijkse gewoonten werden in één keer weggevaagd.
Cabildo-president Sergio Rodríguez zei deze week ter gelegenheid van het vijfjarig jubileum dat sommige delen van het oude leven simpelweg nooit volledig kunnen worden teruggebracht.
Puerto Naos langzaam weer toegankelijk
Ook aan de kust is de situatie nog niet volledig normaal.
In Puerto Naos en La Bombilla bleven woningen lange tijd afgesloten vanwege gevaarlijke concentraties vulkanische gassen, vooral koolstofdioxide.
Steeds meer woningen worden inmiddels opnieuw vrijgegeven.
Deze week gaf het Cabildo toestemming voor terugkeer naar nog twee woningen. Daarmee zijn inmiddels 1.182 woningen in Puerto Naos en 65 in La Bombilla opnieuw toegankelijk verklaard.
Huursteun loopt in 2026 nog steeds door
Dat de gevolgen vijf jaar later nog steeds voelbaar zijn, blijkt ook uit de financiële steun.
De Canarische overheid betaalt in 2026 nog altijd noodsteun voor huurwoningen aan gezinnen die hun woning door de eruptie verloren of deze vanwege schade of vulkanische gassen niet kunnen bewonen.
Voor dit jaar werd hiervoor opnieuw extra budget beschikbaar gesteld.
La Palma ziet er anders uit dan vóór 2021
Wie nu door het Valle de Aridane rijdt, ziet tegelijkertijd herstel en blijvende littekens.
Nieuwe wegen kruisen de zwarte lavavelden. Huizen worden opnieuw gebouwd en landbouwbedrijven proberen percelen terug te winnen. Tegelijkertijd liggen complete voormalige woongebieden nog steeds onder meters gestolde lava.
De vulkaan zelf is inmiddels stil, maar voor veel bewoners eindigde de ramp niet op het moment dat de eruptie stopte.
Vijf jaar later gaat de wederopbouw verder en keren steeds meer mensen terug naar een permanent huis. Maar zolang tientallen gezinnen nog altijd in tijdelijke woningen verblijven, is de nasleep van Tajogaite op La Palma nog niet voorbij.
