Spanje moet rekening houden met hevigere stortregens: experts waarschuwen na dodelijke overstromingen
De recente overstromingen in Spanje laten opnieuw zien hoe kwetsbaar grote delen van het land zijn voor extreme regenval. Bij het noodweer van de afgelopen dagen zijn volgens Spaanse media vier mensen omgekomen en worden twee personen vermist. Wetenschappers waarschuwen dat stortregens en plotselinge overstromingen een blijvend risico vormen, vooral langs de Middellandse Zeekust. Door klimaatverandering kunnen de gevolgen bovendien ernstiger worden.
Grote delen van het oosten van Spanje hebben de afgelopen week te maken gehad met zware regenval, ondergelopen wegen, reddingsoperaties en ernstige verkeersproblemen.
Vooral Catalonië werd hard getroffen. Maar ook in de regio Valencia, Murcia, Castilla-La Mancha en verschillende provincies van Andalusië veroorzaakte het noodweer aanzienlijke problemen.
Volgens deskundigen moeten Spaanse overheden en inwoners zich beter voorbereiden op dergelijke extreme weersomstandigheden.
Vier doden en twee vermisten door noodweer
Volgens berichtgeving van het Spaanse persbureau EFE zijn bij de recente overstromingen vier mensen om het leven gekomen en worden twee personen vermist.
Drie slachtoffers vielen in Catalonië. Het vierde dodelijke slachtoffer werd gemeld in Madrigueras, een gemeente in de provincie Albacete.
In deze omgeving moesten hulpdiensten ongeveer negentig reddingsacties uitvoeren.
De regionale regering van Castilla-La Mancha heeft besloten een verzoek voor erkenning als rampgebied voor de getroffen gemeenten voor te bereiden.
Ook in andere delen van Spanje moesten mensen uit ondergelopen voertuigen worden gered.
De aantallen slachtoffers en vermisten betreffen de situatie zoals die op 10 oktober werd gemeld.
Meer dan 300 liter regen per vierkante meter
De afgelopen dagen viel in sommige gebieden uitzonderlijk veel neerslag.
Vooral het zuiden van Tarragona en de omgeving van de Terres de l’Ebre kregen te maken met extreme hoeveelheden regen.
Plaatselijk werd meer dan 300 liter per vierkante meter gemeten.
Dat komt overeen met ruim 300 millimeter neerslag, een hoeveelheid die in korte tijd voor ernstige wateroverlast kan zorgen.
In de provincie Castellón, in de regio Valencia, werden hoeveelheden van ongeveer 140 liter per vierkante meter gemeld.
Ook Murcia kreeg zware regenbuien te verwerken, met plaatselijk meer dan 100 liter per vierkante meter.
In de regio Valencia werden bovendien de lessen voor meer dan 400.000 leerlingen geannuleerd vanwege de weersomstandigheden.
Ook in Murcia moesten verschillende onderwijsinstellingen tijdelijk hun deuren sluiten.
In Andalusië werden onder meer delen van Almería, Granada en Jaén getroffen.
Waarom krijgt Spanje zulke extreme regenbuien?
Hevige regenval is geen nieuw verschijnsel in Spanje.
Vooral de Middellandse Zeekust kent van oudsher perioden waarin grote hoeveelheden regen in korte tijd kunnen vallen.
Dat gebeurt regelmatig in het najaar, wanneer het zeewater na de warme zomer nog relatief hoge temperaturen heeft.
De Middellandse Zee kan dan veel vocht aan de atmosfeer leveren.
Wanneer vochtige lucht vanaf zee richting het land stroomt en in contact komt met atmosferische instabiliteit, kunnen zware onweersbuien ontstaan.
De aanwezigheid van bergketens dicht bij de kust kan deze ontwikkeling versterken.
Vochtige lucht wordt tegen de bergen omhooggeduwd, koelt af en kan vervolgens grote hoeveelheden neerslag veroorzaken.
Vooral de combinatie van warm zeewater, vochtige lucht, koude lucht op grotere hoogte en de plaatselijke geografie kan tot extreme situaties leiden.
Klimaatverandering kan regenval versterken
Volgens Alba Bala, directeur van de UNESCO-leerstoel voor levenscyclus en klimaatverandering aan de Universiteit Pompeu Fabra, moeten Spaanse overheden rekening houden met deze weersverschijnselen.
Zij benadrukt dat stortregens altijd al deel uitmaakten van het mediterrane klimaat, maar dat de opwarming van de aarde extreme neerslag kan versterken.
Een warmere atmosfeer kan namelijk meer waterdamp bevatten.
Bij een temperatuurstijging van één graad Celsius kan de maximale hoeveelheid waterdamp die de atmosfeer onder vergelijkbare omstandigheden kan bevatten met ongeveer zeven procent toenemen.
Wanneer de atmosferische omstandigheden geschikt zijn voor zware regenval, kan die extra hoeveelheid vocht bijdragen aan intensere buien.
Dat betekent niet dat iedere stortbui automatisch door klimaatverandering wordt veroorzaakt.
Wel verandert de opwarming van de aarde de omstandigheden waaronder zulke buien ontstaan.
Onderzoek naar overstromingen Valencia toont invloed klimaatverandering
Een belangrijk voorbeeld zijn de verwoestende overstromingen in de provincie Valencia op 29 oktober 2024.
In februari 2026 publiceerde AEMET de resultaten van een wetenschappelijk onderzoek naar de invloed van menselijke klimaatverandering op deze ramp.
Uit het onderzoek bleek dat klimaatverandering de neerslagintensiteit tijdens de storm met ongeveer 21 procent had versterkt.
Daarnaast was het totale neerslagvolume in het stroomgebied van de rivier de Júcar ongeveer 19 procent groter.
Het gebied waar meer dan 180 millimeter regen viel, was volgens de onderzoekers ongeveer 55 procent groter geworden als gevolg van de opwarming.
Deze resultaten zijn specifiek van toepassing op de onderzochte weersituatie in oktober 2024 en mogen niet zonder meer worden gebruikt voor iedere andere overstroming.
Waarom zijn Spaanse steden zo kwetsbaar voor overstromingen?
Niet alleen de hoeveelheid regen bepaalt hoe ernstig een overstroming wordt.
Ook de inrichting van het landschap speelt een grote rol.
In verschillende Spaanse kustgebieden zijn woningen, wegen en bedrijventerreinen gebouwd in de buurt van natuurlijke waterlopen.
Veel daarvan staan een groot deel van het jaar droog.
Deze zogenoemde barrancos en ramblas kunnen tijdens extreme regenval echter plotseling veranderen in snelstromende waterwegen.
Wanneer water onvoldoende ruimte krijgt om weg te stromen, kunnen in korte tijd gevaarlijke situaties ontstaan.
Ook asfalt, beton en andere verharde oppervlakken zorgen ervoor dat regenwater minder gemakkelijk in de bodem kan trekken.
Daardoor kan het water zich sneller ophopen in straten, tunnels, parkeergarages en lagergelegen wijken.
Deskundigen pleiten voor betere inrichting van het landschap
Volgens geologisch ingenieur Joaquim Roset, verbonden aan de Universitat Rovira i Virgili, moet Spanje zich vooral richten op kwetsbare locaties.
Hij pleit onder andere voor herstel van natuurlijke waterlopen en de aanleg van wateropvanggebieden.
Dergelijke opvangbekkens kunnen tijdens zware regenval tijdelijk water vasthouden en daarmee de hoeveelheid water beperken die in korte tijd stroomafwaarts terechtkomt.
Ook moet volgens Roset beter rekening worden gehouden met het overstromingsrisico bij de bouw van woningen en infrastructuur.
Zo kunnen kelders en ondergrondse garages op kwetsbare locaties extra risico’s opleveren.
Bij nieuwbouw in overstromingsgevoelige gebieden moet volgens deskundigen daarom zorgvuldig worden gekeken naar de ligging van woonruimtes en de mogelijkheden voor waterafvoer.
Waarschuwingssystemen kunnen levens redden
Naast aanpassingen aan de infrastructuur is ook tijdige waarschuwing van groot belang.
De Spaanse overheid maakt gebruik van het ES-Alert-systeem, waarmee noodmeldingen rechtstreeks naar mobiele telefoons in een getroffen gebied kunnen worden gestuurd.
Deze berichten waarschuwen inwoners bijvoorbeeld om niet naar buiten te gaan, bepaalde gebieden te vermijden of onmiddellijk een veilige locatie op te zoeken.
Volgens Carme Llasat, hoogleraar atmosferische fysica aan de Universiteit van Barcelona, kunnen dergelijke systemen een belangrijke bijdrage leveren aan het voorkomen van slachtoffers.
Daarbij is het niet alleen belangrijk dat waarschuwingen tijdig worden verzonden.
Inwoners moeten ook begrijpen wat een waarschuwing betekent en welke maatregelen zij zelf moeten nemen.
Voorspellen van extreme regen blijft moeilijk
Hoewel weermodellen de afgelopen jaren aanzienlijk zijn verbeterd, blijft het voorspellen van de exacte locatie en intensiteit van stortregens ingewikkeld.
Soms kan een onweersbui binnen enkele uren grote hoeveelheden neerslag veroorzaken in een relatief klein gebied.
Enkele kilometers verderop kan ondertussen veel minder regen vallen.
Volgens meteorologen komt dit mede doordat de atmosfeer een complex systeem is waarin kleine veranderingen grote gevolgen kunnen hebben.
Daardoor blijft er altijd een bepaalde mate van onzekerheid bestaan.
Vooral bij plotselinge overstromingen kan die onzekerheid grote gevolgen hebben voor de beschikbare voorbereidingstijd.
Wat betekent dit voor inwoners en huiseigenaren in Spanje?
Voor Nederlanders en Belgen die in Spanje wonen of een woning willen kopen, is het verstandig om rekening te houden met mogelijke overstromingsrisico’s.
Vooral woningen in laaggelegen gebieden, droge rivierbeddingen en bepaalde kustzones kunnen kwetsbaar zijn.
Bij de aankoop van een woning is het daarom verstandig te onderzoeken of het perceel in een officieel aangeduid overstromingsgebied ligt.
De Spaanse overheid beschikt hiervoor over kaarten binnen het Sistema Nacional de Cartografía de Zonas Inundables (SNCZI).
Ook is het verstandig om bij hevige regenval niet door ondergelopen straten of wegen te rijden.
Zelfs wanneer het water relatief ondiep lijkt, kan stromend water een auto meesleuren.
Wie een officiële noodwaarschuwing ontvangt, moet de instructies van de hulpdiensten opvolgen.
Spanje moet leren omgaan met extreem weer
Volgens de geraadpleegde deskundigen is het onmogelijk om alle stortregens en overstromingen te voorkomen.
Wel kunnen de risico’s voor inwoners worden beperkt door betere ruimtelijke planning, sterkere infrastructuur en duidelijke waarschuwingssystemen.
Ook het herstellen van natuurlijke waterlopen en het beschermen van gebieden waar regenwater tijdelijk kan worden opgevangen, kan bijdragen aan het verminderen van schade.
De recente overstromingen tonen opnieuw aan dat extreme regenval in Spanje niet alleen een meteorologisch probleem is, maar ook gevolgen heeft voor woningbouw, verkeer en openbare veiligheid.
De belangrijkste boodschap van de wetenschappers is dat Spanje zich beter moet aanpassen aan een klimaat waarin zeer zware regenbuien mogelijk nog intensiever worden. Niet door overstromingsschade als onvermijdelijk te beschouwen, maar door de risico’s zoveel mogelijk te beperken.
