Zonnesteek in Spanje: zo herken je oververhitting en dit moet je direct doen

De Spaanse zon is voor veel Nederlanders en Belgen een van de belangrijkste redenen om naar Spanje te gaan. Maar tijdens warme zomerdagen kan het lichaam sneller oververhit raken dan veel mensen denken.

Vooral tijdens een hittegolf, bij langdurig verblijf in de volle zon of bij lichamelijke inspanning kan hitte-uitputting ontstaan. Wanneer het lichaam zijn temperatuur uiteindelijk niet meer onder controle kan houden, kan dit overgaan in een ernstige hitteberoerte, in Spanje aangeduid als golpe de calor.

Een hitteberoerte is geen onschuldige zonnesteek, maar een medische noodsituatie die levensbedreigend kan zijn.

Wat is een zonnesteek eigenlijk?

In het dagelijks taalgebruik wordt het Nederlandse woord ‘zonnesteek’ voor verschillende hitteklachten gebruikt.

Medisch is het nuttiger onderscheid te maken tussen:

Hitte-uitputting
Het lichaam raakt door warmte en veel zweten vocht en zouten kwijt, maar kan zijn temperatuur nog enigszins reguleren.

Hitteberoerte
De lichaamstemperatuur loopt gevaarlijk hoog op en het lichaam kan zichzelf niet meer voldoende afkoelen. Vooral veranderingen in bewustzijn of gedrag zijn belangrijke alarmsignalen.

Een hitteberoerte hoeft overigens niet alleen door direct zonlicht te ontstaan. Ook langdurig verblijf in een zeer warme ruimte, intensief sporten of zwaar lichamelijk werk bij hoge temperaturen kan de oorzaak zijn.

Symptomen van hitte-uitputting

Hitte-uitputting kan zich geleidelijk ontwikkelen.

Let op klachten zoals:

• hoofdpijn;
• duizeligheid;
• misselijkheid;
• braken;
• extreme vermoeidheid;
• spierkrampen;
• veel zweten;
• bleke, koele of klamme huid;
• snelle maar zwakke hartslag;
• gevoel van zwakte of bijna flauwvallen.

Volgens het Spaanse ministerie van Volksgezondheid blijft de lichaamstemperatuur bij hitte-uitputting doorgaans onder de 40 graden.

Wat doe je bij hitte-uitputting?

Breng iemand zo snel mogelijk naar een koele of geklimatiseerde ruimte.

Vervolgens:

• laat de persoon rusten;
• maak strakke kleding los;
• koel het lichaam met natte doeken of een koele douche;
• laat kleine slokjes water drinken wanneer de persoon volledig wakker en goed aanspreekbaar is;
• stop lichamelijke inspanning volledig.

Worden de klachten erger, moet iemand herhaaldelijk braken of verdwijnen de symptomen niet binnen ongeveer een uur, zoek dan medische hulp. Dat adviseert ook het Spaanse ministerie van Volksgezondheid.

Wanneer wordt het een gevaarlijke hitteberoerte?

Een hitteberoerte is veel ernstiger.

De lichaamstemperatuur kan oplopen tot 40 graden of hoger en vooral de hersenen kunnen hierdoor worden aangetast.

Alarmsignalen zijn onder andere:

• zeer hoge lichaamstemperatuur;
• hete en rode huid;
• snelle, krachtige hartslag;
• versnelde ademhaling;
• verwardheid;
• vreemd of veranderd gedrag;
• sufheid;
• hallucinaties;
• problemen met lopen of spreken;
• stuiptrekkingen;
• bewusteloosheid.

Een belangrijk misverstand is dat iemand bij een hitteberoerte altijd stopt met zweten. Dat kán gebeuren, maar een persoon kan bij een ernstige hitteberoerte ook nog steeds zweten.

Wacht dus niet op een droge huid voordat je alarm slaat.

Bij een hitteberoerte: onmiddellijk 112 bellen

Een vermoedelijke hitteberoerte is een levensbedreigende noodsituatie.

Bel in Spanje onmiddellijk 112.

Terwijl je op de ambulance wacht:

• breng de persoon naar een koele of schaduwrijke plaats;
• verwijder of maak overtollige kleding los;
• koel het lichaam zo snel mogelijk;
• gebruik natte, koude doeken;
• koel vooral nek, oksels en liezen;
• gebruik indien mogelijk een koele douche of bad;
• blijf bij de persoon totdat medische hulp arriveert.

Geef iemand met een ernstige hitteberoerte of verminderd bewustzijn niets te drinken.

Dat is belangrijk omdat iemand die suf, verward of bewusteloos is zich kan verslikken. Het Spaanse ministerie adviseert bij een hitteberoerte expliciet niets te drinken te geven en direct de hulpdiensten in te schakelen.

Wie loopt in Spanje extra risico?

Iedereen kan last krijgen van extreme hitte, maar sommige groepen zijn kwetsbaarder.

Het Spaanse ministerie noemt onder andere:

• mensen ouder dan 65 jaar;
• baby’s en kinderen jonger dan vier jaar;
• zwangere vrouwen;
• mensen met hart- en vaatziekten;
• mensen met nierproblemen;
• mensen met diabetes;
• mensen met hoge bloeddruk;
• mensen met obesitas;
• mensen met bepaalde neurologische of psychische aandoeningen;
• mensen die minder mobiel zijn;
• mensen die alleen wonen;
• mensen die bepaalde medicijnen gebruiken;
• mensen die buiten werken;
• sporters.

Vooral ouderen hebben vaak een verminderd dorstgevoel en kunnen daardoor uitdrogen zonder dat ze zelf duidelijk merken dat ze te weinig drinken.

Drink voordat je dorst krijgt

Een van de belangrijkste adviezen tijdens warme Spaanse dagen is simpel:

wacht niet totdat je dorst krijgt.

Drink regelmatig water verspreid over de dag.

Alcohol is bij extreme hitte geen goede dorstlesser en ook grote hoeveelheden cafeïnehoudende of zeer zoete dranken worden afgeraden.

Wie door sporten of lichamelijk werk veel zweet, verliest behalve water ook zouten. Normale maaltijden en lichte voeding zoals groenten en fruit helpen deze verliezen weer aan te vullen.

Mensen die vanwege hart- of nierproblemen een vochtbeperking hebben gekregen, moeten niet zelfstandig grote hoeveelheden extra gaan drinken, maar hun arts vragen wat tijdens extreme hitte voor hen verstandig is.

Vermijd de heetste uren

Tijdens zeer warme dagen kun je zware lichamelijke activiteit het beste verschuiven naar:

• vroeg in de ochtend;
• of later op de avond.

Het Spaanse ministerie adviseert intensieve activiteiten buiten tijdens de warmste uren zoveel mogelijk te vermijden.

Dat geldt bijvoorbeeld voor:

• wandelen;
• hardlopen;
• fietsen;
• tuinieren;
• klussen;
• intensief sporten.

Vooral vakantiegangers onderschatten soms hoe groot het verschil is tussen een wandeling bij 25 graden in Nederland en dezelfde inspanning bij 35 tot 40 graden in Spanje.

Bescherm hoofd en lichaam tegen de zon

Wie toch naar buiten gaat, kan het risico verkleinen door:

• een hoed of pet te dragen;
• luchtige en loszittende kleding te dragen;
• bij voorkeur lichte kleding te kiezen;
• zoveel mogelijk in de schaduw te blijven;
• regelmatig een koele ruimte op te zoeken;
• zonnebrandcrème te gebruiken;
• een zonnebril te dragen.

Een parasol op het strand helpt tegen directe zonnestraling, maar realiseer je dat het ook in de schaduw nog extreem warm kan zijn.

Een koele woning maakt een groot verschil

Tijdens een langdurige Spaanse hittegolf kan ook binnenshuis de temperatuur gevaarlijk oplopen.

Houd overdag zonlicht zoveel mogelijk buiten door:

• rolluiken of zonwering te sluiten;
• gordijnen dicht te houden aan de zonzijde;
• ramen gesloten te houden wanneer het buiten warmer is dan binnen;
• ’s avonds en ’s nachts te ventileren zodra het buiten afkoelt.

Gebruik indien beschikbaar airconditioning of ventilatoren.

Heeft een woning geen goede koeling, dan kan het verstandig zijn tijdens de warmste uren een gekoelde openbare plek op te zoeken, bijvoorbeeld een winkelcentrum, bibliotheek of andere openbare voorziening.

Laat nooit iemand achter in een geparkeerde auto

Zelfs wanneer een auto in de schaduw staat of een raam gedeeltelijk geopend is, kan de temperatuur binnen zeer snel oplopen.

Laat daarom nooit een kind, oudere, zieke persoon of huisdier in een afgesloten geparkeerde auto achter.

Dit behoort tot de expliciete adviezen van het Spaanse ministerie van Volksgezondheid tijdens periodes met extreme hitte.

Ook medicijnen kunnen bij hitte aandacht vragen

Sommige geneesmiddelen kunnen de reactie van het lichaam op warmte beïnvloeden of het risico op uitdroging vergroten.

Denk bijvoorbeeld aan bepaalde:

• plasmiddelen;
• bloeddrukmedicijnen;
• psychiatrische geneesmiddelen;
• medicijnen die de vocht- of zoutbalans beïnvloeden.

Stop medicijnen nooit op eigen initiatief vanwege warm weer.

Wie kwetsbaar is of meerdere geneesmiddelen gebruikt, kan bij langdurige extreme hitte het beste aan arts of apotheker vragen of extra voorzorgsmaatregelen nodig zijn.

Bewaar geneesmiddelen bovendien volgens de aangegeven temperatuurvoorschriften. Het Spaanse ministerie waarschuwt dat hoge temperaturen de samenstelling en werking van medicijnen kunnen beïnvloeden.

Spanje waarschuwt per gebied voor gezondheidsrisico door hitte

Spanje werkt met een nationaal gezondheidsplan voor extreme temperaturen.

In 2026 loopt het landelijke preventieplan officieel van 13 mei tot en met 30 september, waarbij monitoring indien nodig al vanaf 1 mei en tot 15 oktober kan plaatsvinden.

De waarschuwingen worden niet uitsluitend gebaseerd op één landelijke temperatuur. Spanje gebruikt verschillende gezondheidsdrempels per gebied, omdat 35 graden in het ene deel van het land een ander gezondheidsrisico kan vormen dan in een streek waar zulke temperaturen veel vaker voorkomen.

Handige Spaanse woorden bij hitteklachten

Wanneer je medische hulp nodig hebt, kunnen deze woorden handig zijn:

• golpe de calor = hitteberoerte/zonnesteek;
• agotamiento por calor = hitte-uitputting;
• mareo = duizeligheid;
• náuseas = misselijkheid;
• dolor de cabeza = hoofdpijn;
• fiebre = koorts;
• vómitos = braken;
• confusión = verwardheid;
• desmayo = flauwvallen;
• convulsiones = stuiptrekkingen;
• temperatura corporal = lichaamstemperatuur.

Onthoud vooral dit verschil

Bij hitte-uitputting: koel iemand af, laat rusten en geef kleine slokjes water wanneer de persoon helder en goed aanspreekbaar is.

Bij een mogelijke hitteberoerte met een temperatuur rond of boven 40 graden, verwardheid, sufheid, vreemd gedrag, stuiptrekkingen of bewusteloosheid:

bel onmiddellijk 112, begin direct met koelen en geef niets te drinken.

Juist snel handelen kan bij ernstige oververhitting levens redden.