Spaanse justitie zet druk op PSOE voort: belangrijke verhoren rond Zapatero en vermeende schaduwoperatie
Na de relatief rustige zomermaanden komt een aantal politiek gevoelige onderzoeken in Spanje deze week opnieuw op volle snelheid. Vooral bij de Audiencia Nacional, het Spaanse nationale gerechtshof, staan verschillende verhoren en onderzoeken gepland die de PSOE en de omgeving van premier Pedro Sánchez opnieuw onder politieke druk kunnen zetten.
Centraal staan onder meer het onderzoek naar voormalig premier José Luis Rodríguez Zapatero, de zogenoemde zaak-Leire Díez en verschillende onderdelen van de omvangrijke zaak-Koldo.
Hoewel de onderzoeken grote politieke gevolgen kunnen hebben, is het belangrijk onderscheid te maken tussen verdenkingen en bewezen strafbare feiten. Verschillende betrokkenen worden onderzocht, maar veel zaken bevinden zich nog in een vroege fase en er zijn nog geen definitieve rechterlijke uitspraken.
September wordt belangrijke maand voor Spaanse justitie
Tussen 7 en 10 september staan bij de Audiencia Nacional meerdere verhoren gepland.
Daarbij komen personen aan bod die betrokken zijn bij verschillende onderzoeken die rechtstreeks of indirect verband houden met de PSOE, voormalige partijbestuurders en personen uit de omgeving van de Spaanse regering.
Voor premier Pedro Sánchez betekent dit dat rechtszaken en onderzoeken waarschijnlijk opnieuw een belangrijk onderdeel van de politieke agenda zullen vormen, terwijl zijn regering tegelijkertijd wordt geconfronteerd met andere dossiers, waaronder de recente crisis rond Ceuta.
Sánchez zelf wordt in de hier beschreven onderzoeken niet als verdachte genoemd. De politieke druk ontstaat vooral doordat verschillende zaken betrekking hebben op voormalige prominente socialisten, partijfunctionarissen en personen die dicht bij de regering of PSOE stonden.
Onderzoek naar Zapatero en redding Plus Ultra
Een van de meest opvallende zaken draait om voormalig premier José Luis Rodríguez Zapatero.
Onderzoeksrechter José Luis Calama onderzoekt of Zapatero zijn politieke contacten en invloed heeft gebruikt in verband met onder andere de overheidssteun aan luchtvaartmaatschappij Plus Ultra.
De maatschappij ontving tijdens de coronacrisis in 2021 een reddingspakket van 53 miljoen euro van de Spaanse overheid.
Zapatero wordt onderzocht wegens mogelijke beïnvloeding en andere daarmee samenhangende strafbare feiten. De rechter heeft in eerdere stukken aangegeven aanwijzingen te zien voor een mogelijke georganiseerde structuur waarin invloed bij hoge overheidsfunctionarissen zou zijn gebruikt om gunstige beslissingen te verkrijgen.
Zapatero ontkent dat hij illegaal heeft gehandeld. Hij heeft verklaard dat zijn publieke en zakelijke activiteiten legaal zijn en zegt geen rol te hebben gespeeld bij de beslissing om Plus Ultra met overheidsgeld te redden.
Voormalige bestuurders Plus Ultra worden gehoord
Deze week worden twee voormalige topbestuurders van Plus Ultra door de rechter ondervraagd.
Op 7 september verschijnt voormalig voorzitter Julio Martínez Solá voor de rechter. Een dag later volgt voormalig topman Roberto Roselli.
Volgens stukken die eerder aan de rechtbank zijn gestuurd, zouden beide mannen informatie hebben verstrekt over betalingen en de mogelijke rol die Zapatero rond de luchtvaartmaatschappij zou hebben gespeeld.
Ook Julio Martínez Martínez, een zakenpartner van Zapatero, legde eerder een belastende verklaring af.
De komende verhoren zijn daarom belangrijk voor het verdere verloop van het onderzoek. De rechter probeert vooral duidelijk te krijgen of er daadwerkelijk invloed is uitgeoefend, wie daarbij eventueel is benaderd en of daar betalingen tegenover stonden.
Cruciale vraag: op wie zou invloed zijn uitgeoefend?
Een belangrijk onderdeel van het onderzoek is nog altijd onduidelijk.
Wanneer Zapatero daadwerkelijk invloed zou hebben gebruikt om de redding van Plus Ultra mogelijk te maken, moet worden vastgesteld op welke personen of instanties die invloed precies zou zijn uitgeoefend.
Bij de goedkeuring van het reddingspakket waren onder andere de Spaanse staatsholding SEPI en uiteindelijk de ministerraad betrokken.
Tot nu toe is volgens de beschikbare informatie niet vastgesteld welke concrete functionaris eventueel door Zapatero zou zijn beïnvloed.
Dat wordt een van de centrale vragen voor de komende maanden.
Zapatero houdt onschuld vol
De voormalig socialistische premier verwerpt de beschuldigingen.
Zapatero heeft verklaard nooit bij de overheid te hebben gelobbyd om het reddingspakket voor Plus Ultra te verkrijgen en stelt dat zijn activiteiten volledig legaal zijn.
Ook de Spaanse regering en PSOE hebben benadrukt dat de onschuldpresumptie moet worden gerespecteerd.
De regering stelde eerder bovendien dat de procedure waarmee de financiële steun aan Plus Ultra werd toegekend correct is verlopen.
Zolang de rechter geen definitief oordeel heeft uitgesproken, blijven de beschuldigingen onderdeel van een lopend strafrechtelijk onderzoek.
Ook onderzoek naar vermeende ‘schaduwoperatie’ binnen PSOE
Een tweede groot dossier betreft de zogenoemde zaak-Leire Díez.
De Audiencia Nacional onderzoekt een vermeende operatie waarbij informatie zou zijn verzameld over rechters, aanklagers en leden van de Guardia Civil die betrokken waren bij gevoelige corruptieonderzoeken.
In Spaanse media wordt regelmatig gesproken over de ‘cloacas del PSOE’, letterlijk de ‘riolen van de PSOE’. Dat is echter een politieke en journalistieke benaming en geen vastgestelde juridische kwalificatie.
De kern van het onderzoek is de vraag of er daadwerkelijk een georganiseerde groep bestond die probeerde gerechtelijke onderzoeken die schadelijk konden zijn voor de PSOE of de regering te beïnvloeden of te ondermijnen.
Leire Díez centraal in onderzoek
Centraal in de zaak staat voormalig PSOE-lid Leire Díez.
Onderzoekers vermoeden dat zij een belangrijke rol speelde bij pogingen informatie te verzamelen over politiemensen, officieren van justitie en anderen die aan gevoelige corruptieonderzoeken werkten.
De Audiencia Nacional heeft inmiddels het volledige onderzoek overgenomen.
Onderzoeksrechter Santiago Pedraz onderzoekt onder meer of sprake was van een georganiseerde structuur en wie daaraan opdracht gaf of deze financierde.
Ook voormalig PSOE-organisatiesecretaris Santos Cerdán wordt in dit verband genoemd in het onderzoek.
PSOE-manager verschijnt voor rechter
Op 9 september wordt onder anderen PSOE-manager Ana María Fuentes gehoord als onderzochte persoon.
De rechter onderzoekt of zij betrokken was bij facturen waarmee betalingen vanuit de PSOE zouden zijn verantwoord.
Volgens de onderzoekshypothese zouden sommige van die betalingen mogelijk verband houden met werkzaamheden binnen de vermeende operatie rond Leire Díez.
Ook advocaat Ismael Oliver wordt diezelfde dag gehoord.
Hij wordt onderzocht vanwege een mogelijke rol bij het doorsluizen van betalingen en contacten met Díez.
Ook hier geldt dat het om verdenkingen gaat die nog door de rechter moeten worden bewezen of verworpen.
Voormalig Guardia Civil-topman moet uitleg geven
Een dag later, op 10 september, verschijnt voormalig directeur-generaal van de Guardia Civil Leonardo Marcos voor de rechter.
Onderzocht wordt of hij druk heeft uitgeoefend op de Unidad Central Operativa (UCO), de gespecialiseerde recherche-eenheid van de Guardia Civil.
Die eenheid speelt een belangrijke rol in verschillende corruptieonderzoeken die de afgelopen jaren grote politieke gevolgen hebben gehad.
Een van de kwesties waarover Marcos vragen krijgt, houdt verband met het gerechtelijke onderzoek naar David Sánchez, de broer van premier Pedro Sánchez.
Daarnaast wordt de hoofdaanklager van Badajoz, Luis Alonso, als getuige gehoord over een zaak waarbij Leire Díez betrokken is.
Politie onderzoekt grote hoeveelheid financiële gegevens
De komende maanden zal het onderzoek niet alleen uit verhoren bestaan.
De UCO en de financiële recherche-eenheid UDEF beschikken volgens Spaanse media over grote hoeveelheden documenten, bankgegevens en andere informatie die nog moeten worden geanalyseerd.
Daarbij worden onder meer financiële transacties rond Zapatero en betalingen binnen de PSOE onderzocht.
Nieuwe politierapporten kunnen daardoor later dit jaar opnieuw leiden tot verhoren of andere onderzoeksmaatregelen.
Ook zaak-Koldo blijft doorlopen
Naast de onderzoeken rond Zapatero en Leire Díez loopt ook de veel grotere zaak-Koldo verder.
Dat onderzoek begon oorspronkelijk rond vermeende corruptie bij de aankoop van mondkapjes tijdens de coronapandemie, maar heeft zich in de loop der tijd aanzienlijk uitgebreid.
De Audiencia Nacional onderzoekt inmiddels ook mogelijke manipulatie bij de gunning van openbare werken.
Voormalig PSOE-topman Santos Cerdán speelt in een deel van dat onderzoek een belangrijke rol.
Geheime onderzoekszaak naar contante betalingen PSOE
Onderzoeksrechter Ismael Moreno heeft daarnaast een afzonderlijk, geheim onderdeel van het onderzoek geopend rond contante betalingen van de PSOE aan medewerkers en partijfunctionarissen.
Omdat dit deel van het onderzoek geheim is, is er weinig bekend over de precieze omvang ervan.
Wel heeft zakenman Víctor de Aldama documenten overhandigd waarvan hij beweert dat deze aanwijzingen bevatten voor illegale financiering van de PSOE.
De documenten zouden zich in een envelop met een stempel van de Venezolaanse staatsoliemaatschappij PDVSA bevinden.
Dat Aldama deze documenten heeft ingediend, betekent nadrukkelijk niet dat zijn beschuldigingen daarmee bewezen zijn. De rechter en politie moeten de authenticiteit en betekenis van het materiaal nog onderzoeken.
Ook amnestiewet opnieuw voor rechter
Naast de corruptieonderzoeken staat later deze maand nog een ander politiek gevoelig dossier op de agenda.
Het Spaanse Constitutionele Hof begint vanaf 22 september met nieuwe beraadslagingen over de toepassing van de amnestiewet op verschillende Catalaanse politici die betrokken waren bij het onafhankelijkheidsproces.
Ook dat onderwerp kan opnieuw voor spanningen zorgen tussen de regering, oppositie en Spaanse rechtbanken.
Justitie blijft belangrijke factor voor regering-Sánchez
De laatste fase van de huidige Spaanse regeringsperiode lijkt daardoor niet alleen in het parlement te worden uitgevochten.
Een belangrijk deel van de politieke aandacht zal de komende maanden opnieuw naar rechtbanken en onderzoeksrechters gaan.
Vooral het onderzoek rond Zapatero en de zaak-Leire Díez bevinden zich nog in een fase waarin nieuwe verklaringen en politieonderzoeken het beeld snel kunnen veranderen.
De verschillende onderdelen van de zaak-Koldo zijn verder gevorderd, maar ook daar zijn nog belangrijke onderzoeken gaande.
Voor Pedro Sánchez ontstaat daarmee een lastige situatie. Hij wordt in deze specifieke zaken zelf niet als verdachte onderzocht, maar de opeenstapeling van gerechtelijke onderzoeken rond prominente socialisten, PSOE-functionarissen en personen uit zijn politieke omgeving blijft de regering politiek belasten.
De verhoren die vanaf 7 september plaatsvinden kunnen daarom bepalend worden voor welke richting verschillende onderzoeken de komende maanden opgaan.
