Spaanse regering in problemen: 163.000 kiezers schrappen vóór verkiezingen vrijwel onmogelijk
De Spaanse regering van premier Pedro Sánchez staat voor een ingewikkeld probleem. Het Hooggerechtshof heeft bepaald dat het stemrecht van ruim 163.000 Spanjaarden die via de zogenoemde Ley de Nietos de nationaliteit kregen, voorlopig wordt opgeschort. Madrid moet de uitspraak uitvoeren, maar volgens regeringsbronnen is het vrijwel onmogelijk om alle betrokken personen vóór de verkiezingen van 29 november uit het kiesregister te halen. De regering waarschuwt dat de uitvoering grote administratieve problemen kan veroorzaken.
De juridische strijd over het stemrecht van nakomelingen van Spaanse emigranten en ballingen krijgt een nieuw hoofdstuk.
Nadat het Spaanse Hooggerechtshof maandag 12 oktober besloot de eerdere schorsing van het stemrecht te handhaven, moet de regering nu bepalen hoe de uitspraak daadwerkelijk wordt uitgevoerd.
En dat blijkt volgens het kabinet-Sánchez bijzonder ingewikkeld.
Er zijn nog slechts zes weken tot de vervroegde parlementsverkiezingen op zondag 29 november 2026.
Regering accepteert uitspraak, maar weet nog niet hoe deze uit te voeren
Volgens bronnen binnen het Spaanse regeringscentrum La Moncloa zal de regering de beslissing van het Hooggerechtshof naleven.
De grote vraag is echter hoe de betrokken personen op tijd kunnen worden geïdentificeerd.
Het gaat om 163.020 mensen die via de Spaanse Wet op de Democratische Herinnering de nationaliteit hebben verkregen en geregistreerd staan in het kiesregister voor Spanjaarden die in het buitenland wonen.
Dat register staat bekend als het Censo Electoral de Residentes Ausentes, afgekort CERA.
Volgens de regering zijn de beschikbare administratieve gegevens niet altijd voldoende om direct vast te stellen welke registraties precies onder de rechterlijke schorsing vallen.
Daardoor kunnen de betrokken personen niet eenvoudig met één administratieve handeling uit het kiesregister worden gehaald.
Meer dan 163.000 dossiers moeten worden gecontroleerd
De grootste moeilijkheid is dat de registraties van nieuwe Spaanse staatsburgers niet altijd duidelijk vermelden op welke wettelijke grond zij de nationaliteit hebben verkregen.
Dat is belangrijk omdat de Ley de Nietos verschillende mogelijkheden biedt om de Spaanse nationaliteit aan te vragen.
De uitspraak van het Hooggerechtshof heeft betrekking op bepaalde registraties waarvoor de vereiste voorwaarden rond de ballingschap van Spaanse voorouders onvoldoende zijn aangetoond.
Om te bepalen wie onder de schorsing valt, kunnen de betrokken autoriteiten daarom genoodzaakt zijn individuele dossiers opnieuw te bekijken.
Volgens regeringsbronnen is dat een buitengewoon ingewikkelde operatie.
Vooral de Spaanse consulaten in landen zoals Argentinië en Cuba zouden met een grote hoeveelheid extra administratief werk te maken krijgen.
Veel nakomelingen van Spaanse emigranten en ballingen wonen namelijk in Latijns-Amerika.
Waarom is het zo moeilijk om de kiezers uit het register te halen?
Normaal gesproken worden nieuwe registraties in het Spaanse kiesregister verwerkt door de bevoegde administratieve instanties.
Maar de huidige situatie is uitzonderlijk.
De betreffende personen hebben de Spaanse nationaliteit al gekregen en een groot deel staat inmiddels ook daadwerkelijk als kiezer geregistreerd.
Sommigen hebben zelfs al aan eerdere Spaanse verkiezingen deelgenomen.
De schorsing betekent dat de verkiezingsautoriteiten nu moeten onderzoeken welke registraties tijdelijk geen stemrecht mogen opleveren.
Daarbij moet worden voorkomen dat andere Spaanse staatsburgers ten onrechte worden uitgesloten.
Volgens de regering zou een onzorgvuldige uitvoering ertoe kunnen leiden dat ook personen die volledig aan de wettelijke voorwaarden voldoen, hun stemrecht verliezen.
Hooggerechtshof houdt vast aan eerdere uitspraak
De juridische problemen begonnen in september.
Het Spaanse Hooggerechtshof besloot toen om de gevolgen voor het kiesregister van bepaalde nationaliteitsregistraties onder de Ley de Nietos voorlopig op te schorten.
De beslissing volgde op procedures die waren aangespannen door Vox en Iustitia Europa.
Deze partijen betwijfelden of alle betrokken personen op de juiste wettelijke grond in het kiesregister waren opgenomen.
De regering en het Spaanse Openbaar Ministerie vroegen vervolgens om de voorlopige maatregel op te heffen.
Maar op maandag 12 oktober wees het Hooggerechtshof dat verzoek af.
Daardoor blijft de schorsing van kracht.
De maatregel geldt niet alleen voor nieuwe registraties, maar kan ook gevolgen hebben voor personen die al eerder in het register waren opgenomen.
Sommige kiezers kunnen hun stemrecht behouden
De uitspraak betekent niet dat iedere persoon die via de Ley de Nietos de Spaanse nationaliteit heeft gekregen automatisch definitief zijn stemrecht verliest.
Er bestaat namelijk een mogelijkheid om aan te tonen dat aan de relevante wettelijke voorwaarden is voldaan.
Daarvoor moet de bevoegde Spaanse consulaire instantie een verklaring afgeven.
Met die verklaring kan worden bevestigd dat de nationaliteit is verkregen op basis van de voorwaarden die in de rechterlijke beslissing centraal staan.
Het gaat daarbij onder andere om de historische ballingschap van Spaanse voorouders.
Wie de benodigde bewijsstukken kan overleggen en een geldige bevestiging ontvangt, kan volgens de uitspraak alsnog in aanmerking komen om te stemmen.
De praktische moeilijkheid is echter dat duizenden dossiers binnen zeer korte tijd moeten worden beoordeeld.
Regeringswoordvoerder spreekt van ernstige situatie
De Spaanse regeringswoordvoerder Elma Saiz reageerde dinsdag 13 oktober kritisch op de beslissing.
Volgens haar is sprake van een uitzonderlijk ernstige situatie.
Zij benadrukte dat het stemrecht een fundamenteel onderdeel van de democratie is.
De regering vindt dat Spaanse staatsburgers niet zomaar mogen worden uitgesloten van verkiezingen.
Vooral het feit dat sommige betrokkenen bij eerdere verkiezingen al mochten stemmen, roept volgens het kabinet vragen op.
De regering stelt dat het recht om te stemmen niet lichtvaardig mag worden beperkt door administratieve onzekerheid.
Tegelijkertijd erkent Madrid dat de uitspraak van het Hooggerechtshof juridisch moet worden nageleefd.
Daarmee ontstaat een spanningsveld tussen het uitvoeren van de rechterlijke beslissing en het beschermen van het stemrecht van burgers.
Oppositie wil betrouwbaar kiesregister
Vox en andere partijen die vragen hebben gesteld over de registratie van nieuwe Spaanse staatsburgers benadrukken juist het belang van een betrouwbaar kiesregister.
Volgens hen moet bij iedere kiesgerechtigde duidelijk zijn dat aan alle wettelijke voorwaarden is voldaan.
De partijen vinden dat de verkiezingsautoriteiten zorgvuldig moeten controleren of personen terecht in het register zijn opgenomen.
Dat standpunt staat tegenover de zorgen van de regering, die vreest dat de schorsing ook burgers kan treffen die rechtmatig de Spaanse nationaliteit hebben verkregen.
Het Hooggerechtshof heeft de voorlopige maatregel gehandhaafd vanwege juridische twijfels over de registratieprocedure.
De uitspraak vormt echter geen vaststelling dat de betrokken groep verkiezingsfraude heeft gepleegd.
Er is ook geen bewijs gepubliceerd dat alle 163.020 personen onrechtmatig als kiezer zijn geregistreerd.
Kunnen 163.000 stemmen de verkiezingsuitslag beïnvloeden?
De mogelijke invloed op de verkiezingen is inmiddels onderwerp van politieke discussie.
Hoewel het om meer dan 163.000 betrokken personen gaat, betekent dat niet dat zij allemaal daadwerkelijk zouden stemmen.
Volgens minister van Economie Carlos Cuerpo ligt de gebruikelijke opkomst onder Spaanse kiezers in het buitenland aanzienlijk lager dan bij kiezers die in Spanje wonen.
Hij verwees naar historische opkomstpercentages van ongeveer 20 tot 30 procent.
Wanneer die percentages op de betrokken groep worden toegepast, zou het volgens zijn berekening om ongeveer 30.000 daadwerkelijk uitgebrachte stemmen kunnen gaan.
Cuerpo verwacht daarom niet dat de maatregel een doorslaggevende invloed op de algemene verkiezingsuitslag zal hebben.
Dat blijft echter een inschatting van de minister.
Hoeveel betrokken personen daadwerkelijk zouden stemmen en welke politieke voorkeur zij hebben, is niet bekend.
Bovendien kunnen bij de Spaanse zetelverdeling ook relatief kleine aantallen stemmen in afzonderlijke kiesdistricten relevant zijn.
Kan de regering naar het Constitutionele Hof stappen?
Een belangrijke vraag is of de beslissing van het Hooggerechtshof nog vóór de verkiezingen kan worden veranderd.
Volgens de regering heeft de Spaanse landsadvocaat niet de benodigde procesbevoegdheid om namens het kabinet rechtstreeks een individueel grondrechtenberoep bij het Constitutionele Hof in te dienen.
De betrokken burgers zouden zelf verdere juridische stappen kunnen ondernemen.
Daarbij moeten zij eerst gebruikmaken van de mogelijkheden om zich in de procedure bij het Hooggerechtshof te mengen en hun bezwaren naar voren te brengen.
Het hof heeft daarvoor een termijn van vijf werkdagen geopend.
De regering hoopt dat het Constitutionele Hof zich eventueel nog vóór de verkiezingen over de kwestie kan uitspreken.
Maar of dat daadwerkelijk gebeurt, is onzeker.
Ook staat niet vast dat een verdere procedure automatisch tot opheffing van de schorsing zal leiden.
Spaanse consulaten krijgen mogelijk enorme hoeveelheid extra werk
De praktische uitvoering van de rechterlijke beslissing ligt voor een belangrijk deel bij Spaanse consulaten en verkiezingsinstanties.
Vooral in landen waar grote aantallen nakomelingen van Spaanse emigranten wonen, kan dat tot aanzienlijke problemen leiden.
Argentinië en Cuba worden daarbij specifiek genoemd.
Wanneer gegevens niet centraal beschikbaar zijn, moeten ambtenaren afzonderlijke nationaliteitsdossiers onderzoeken.
Daarbij kan het gaan om documenten die tientallen jaren oud zijn.
Ook moet worden vastgesteld of deze documenten voldoende bewijs leveren voor de wettelijke voorwaarden.
Dit proces kan veel tijd kosten.
Met de verkiezingen van 29 november in aantocht is de beschikbare periode bijzonder kort.
Volgens de regering is het daarom nog onduidelijk hoe alle betrokken registraties tijdig kunnen worden verwerkt.
Spaanse nationaliteit blijft gewoon geldig
Een belangrijk punt is dat de uitspraak niet betekent dat de betrokken personen hun Spaanse nationaliteit verliezen.
De beslissing gaat uitsluitend over de gevolgen van bepaalde registraties voor het stemrecht bij de verkiezingen.
De personen blijven Spaanse staatsburgers.
Ook hun Spaanse paspoort wordt niet automatisch ongeldig verklaard.
Het gaat om een voorlopige juridische maatregel rond de registratie als kiezer.
Dat onderscheid is belangrijk, omdat het verkrijgen van de nationaliteit en het opnemen van iemand in het kiesregister afzonderlijke juridische handelingen zijn.
Waarom speelt dit juist nu?
De kwestie is extra gevoelig doordat Spanje op 29 november 2026 vervroegde parlementsverkiezingen houdt.
De verkiezingen werden begin oktober aangekondigd.
Daardoor ontstond plotseling een veel kortere termijn voor de uitvoering van de rechterlijke uitspraak.
Toen het Hooggerechtshof in september de eerste voorlopige maatregel nam, was nog niet duidelijk dat er al eind november verkiezingen zouden plaatsvinden.
Nu moet de beslissing worden uitgevoerd terwijl de verkiezingsvoorbereidingen volop bezig zijn.
Dat maakt de administratieve situatie ingewikkelder.
De verkiezingsautoriteiten moeten zorgen dat het kiesregister correct is, terwijl tegelijkertijd juridische procedures over de betrokken registraties nog lopen.
Wat gebeurt er de komende weken?
De komende weken moeten verschillende vragen worden beantwoord.
De Spaanse overheid moet bepalen op welke manier de betrokken personen kunnen worden geïdentificeerd.
Ook moeten consulaten duidelijkheid krijgen over de bewijsstukken die nodig zijn om bepaalde registraties te bevestigen.
Daarnaast kunnen betrokken burgers gebruikmaken van de beschikbare juridische mogelijkheden.
Een eventuele uitspraak van het Constitutionele Hof zou nog invloed kunnen hebben op de situatie.
Maar zolang er geen nieuwe rechterlijke beslissing wordt genomen, blijft de schorsing van kracht.
De regering heeft aangegeven dat zij deze moet naleven, ook wanneer de uitvoering ingewikkeld blijkt.
Conclusie: juridisch besluit zorgt voor administratieve crisis
De Spaanse regering staat voor een moeilijke opdracht.
Het Hooggerechtshof heeft het stemrecht van ongeveer 163.000 nieuwe Spaanse staatsburgers voorlopig opgeschort, maar de betrokken personen zijn volgens Madrid niet eenvoudig uit het kiesregister te identificeren.
De regering moet daarom in korte tijd een groot aantal administratieve gegevens laten controleren.
Tegelijkertijd blijft er politieke discussie bestaan over de bescherming van het stemrecht en de betrouwbaarheid van het kiesregister.
Voor de betrokken burgers is vooral belangrijk dat hun Spaanse nationaliteit behouden blijft en dat er mogelijkheden bestaan om de vereiste wettelijke voorwaarden aan te tonen.
Met nog slechts zes weken tot de verkiezingen van 29 november wordt de grootste vraag nu niet alleen of de schorsing juridisch standhoudt, maar ook hoe Spanje deze op tijd en zorgvuldig kan uitvoeren.
